نگاهی بر کاربرد علم انسان شناسی

این سوال که یک بشرشناس میتواند کدام کارها را انجام دهد از طرف بیشتر کسانی که تا هنوز ملاقات کرده ام از من پرسیده شده است ولی جواب که هر محصل رشته بشرشناسی برای این سوال چه بوده؛ این جوابات بعضاً قناعت بخش و بعضاً سطحی و در بسا موارد محصلین حتاً بعضاً خود بی باور اند نسبت به کارایی این رشته بزرگ علمی. در حالیکه پاسخ این سوال که یک بشرشناس میتواند چه کارهای کند خیلی روشن است و این شایسته یک بشرشناس است که به چنین کارهای بزرگ دست زند.
بشرشناسان میتواند اجرا کننده یک سلسله نقش های کلیدی و مهم در کشور های روبه انکشاف باشند، آنها قادر اند تا بگونه فعال در پلانگذاری پروژه های انکشافی و یا منحیث میانجی میان یک جامعه مشخص و یک نهاد انکشافی عمل کنند. در حالاتی از بشرشناسان دعوت بعمل میآید تا پروژه های انکشافی ای را که مقاصد خود را بدست نیاورده و یا هم ناکام شده اند، بررسی کنند؛ و یا هم منحیث پل رابط  در زمینه حل مشکلات افهام و تفهیم و ارتباطات همکاری کنند؛ و یا راه های بدیل برای یک مشکل زبانی، و یا حرکت محلی جستجو کند. بشرشناسان انکشافی یا Development Anthropologists همچنان میتوانند بمثابه فعالین و دادخواهان برای کمک مردم محلی در زمینه دفاع از حقوق بشر و حق تعلیم و تربیه آنها عمل کنند.
هرچند دانش بشرشناسی ریشه عمیقی در اندیشه ها و مطالعات علمی از دیر زمانی بدینسو داشته است ولی آغاز علم بشرشناسی را تحت یک عنوان مشخص و در چهارچوب یک دسپلین علمی در قرن نوزدهم میتوان شمرد. در این زمان است که برای نخستین بار با ظهور گروهی از نهاد ها روبرو میشویم که تلاش می کنند از مجموعۀ داده های گردآوری شده به وسیله جهانگردان، میسیونرها و فاتحان از یک سو و مجموعه تفکرات فلسفی و اجتماعی گروهی از اندیشمندان اروپایی در باره آن داده ها و در باره ذات و سرنوشت انسان از سوی دیگر، دست به تالیف زده و علمی تازه را با مکانیسم ها و روش شناسی خاصی آن به وجود بیاورند(۳: ۱۱۳).

در سال ۱۸۲۲ انجمن پیشبرد علوم بریتانیا دست به ایجاد یک بخش انسان شناسی در خود می زند و در سال ۱۸۴۳ انجمن مردم شناختی لندن اعلام وجود میکند. این انجمن در سال ۱۸۷۱ به انجمن انسان شناسی لندن که در سال ۱۸۶۲ تاسیس شده بود، می پیوندد و به این ترتیب موسسه سلطنتی انسان شناسی را تاسیس میکند که تا امروز باقی مانده است. در فرانسه پس از تاسیس انجمن ناظران انسان در سال ۱۷۹۹، در سال ۱۸۳۹ انجمن مردم شناختی پاریس تاسیس میشود. در سال ۱۸۹۹ پل بروکا در درس افتتاحیه مدرسه انسان شناسی پاریس، مردم شناسی را علمی تعریف کرد که در آن نتایج حاصل از علوم نژاد شناسی، دیرینه شناسی، زبان شناسی و مردم نگاری به تالیف در می آیند. در ایالات متحده انجمن مردم شناسی امریکا در سال ۱۸۴۲ تاسیس شد و در سال ۱۸۷۹ انجمن انسان شناسی واشنگتن و سر انجام در سال ۱۹۰۲ بود که انجمن انسان شناسی امریکا تاسیس شد (۳: ۱۱۳).
به این ترتیب دانش انسان شناسی در نیمه قرن نوزدهم داخل محافل علمی میگردد و روند انکشاف اش را به عنوان یک رشته مشخص با روش های معیین آغاز میکند. رشته بشرشناسی بعداً در محراق توجه اکثریت کشور های جهان قرار میگیرد و بلاخره در افغانستان نیز این رشته به عنوان یک رشته تحصیلی پذیرفه شده و در پوهنتون ها جایگایش را باز میکند.

علم انسان شناسی به عنوان یک کل در مقابل کاربرد این علم موضع مشخصی دارد و آن اینکه تا کنون، انسان شناسان سه موضع متفاوت در باره کابرد انسان شناسی و به کار بستن آن در تشخیص و حل مسایل اجتماعی، اتخاذ کرده اند. آدم هایی که نظر برج عاج نشینی را پذیرفته اند، می گویند که انسان شناسان باید از مسایل عملی پرهیز کنند و بر تحقیق، انشتار کتاب و آموزش تاکید نمایند. موضع دوم، همان است که رالف پدینگتون آن را نظر دوری گزینانه نامیده است. طرفداران این نظر معتقدند که انسان شناسان باید در اجرای سیاست ها کمک کنند، ولی  هرگز سیاستی را اتخاذ یا انتقاد نکنند. طبق این نظر، “ارزش داوری” شخصی را باید از تحقیق علمی کاملاً دور نگهداشت. نظر سوم، طرفداری است. هوادران این نظر می گویند، از آن جا که انسان شناسان در مسایل انسانی و دگرگونی اجتماعی تخصص دارند و درست به خاطر این که آنها ارزش های فرهنگی را بررسی میکنند، می شناسند و احترام می گذارند، باید سیاست های تاثیر گذار بر مردم را تعیین کنند. برابر با این نظر، انسان شناسان کاربردی باید:
۱٫ نیاز ها برای دگرگونی را که مردم محلی ادراک میکنند، تشخیص دهند،
۲٫ برای طراحی یک دگرگونی مناسب فرهنگی و اجتماعی، باید با همین مردم محلی همکار کنند،
۳٫ از آدم های محلی در برابر طرح های توسعه زیانبار حفاظت کنند (۲: ۸۳۸).

در کل سه موضع در برابر کاربرد انسان شناسی و یا انسان شناسی کاربردی وجود دارد که به عبارتند از موضع؛ (۱) قصر نشینانه (۲) دوری گزینانه و (۳) طرفداری است. و این موضع طرفداری بوده است که باعث شده تا علم بشرشناسی کاربردی رشد کند و در موثریت روند توسعه و عملکردهای مطابق بر نیازها و موافق با فرهنگ ها کمک کند.
حالا سوالیکه یک انسان شناس چه کارهایی میتواند انجام دهد؟ را باید به طور مشخص جواب دادو این جواب را باید با در نظر داشت وسعت این علم ارائه نمود. بشرشناسان میتواند اجرا کننده یک سلسله نقش های کلیدی و مهم در کشور های روبه انکشاف باشند، آنها قادر اند تا بگونه فعال در پلانگذاری پروژه های انکشافی و یا منحیث میانجی میان یک جامعه مشخص و یک نهاد انکشافی عمل کنند. در حالاتی از بشرشناسان دعوت بعمل میآید تا پروژه های انکشافی ای را که مقاصد خود را بدست نیاورده و یا هم ناکام شده اند، بررسی کنند؛ و یا هم منحیث پل رابط  در زمینه حل مشکلات افهام و تفهیم و ارتباطات همکاری کنند؛ و یا راه های بدیل برای یک مشکل زبانی، و یا حرکت محلی جستجو کند. بشرشناسان انکشافی یا Development Anthropologists همچنان میتوانند بمثابه فعالین و دادخواهان برای کمک مردم محلی در زمینه دفاع از حقوق بشر و حق تعلیم و تربیه آنها عمل کنند.
این موارد در حالی ذکر میگردد که موضوع بشرشناسی کاربردی تشخیص، حل و خدمت رسانی در  مسایل ناشی از جریان های معاصری چون دگرگونی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است (۲: ۸۳۶). و چگونه این علم میتواند برای بلند بردن سطح موفقیت روند انکشاف کمک کند؛ از اشتباهات ناشی از مسایل فرهنگی جلوگیری کند و با بدسترس قراردادن معلومات محلی و داده های بشرشناسانه کمک کند تا موفقترین طرح ها برای انکشاف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی انسان ها ایجاد گردد.
ضم این همه نقش های و کاربرد های وسیع و حیاتی علم بشرشناسی موارد ذیل در خصوص کاربرد بشرشناسی قابل تذکر است. این موارد اینها اند:
• آموزش و تعلیم و تربیه
• مسایل حیاتی شهری در چوکات انسان شناسی شهری
• مشاورت تجاری با استفاده برای شرکت های تولیدی
• در طرح پالیسی های تاثیر گذار بر مردم
• در تصمیم گیری ها
• در طرح برنامه های انکشافی
• در طرح توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
• در اتخاذ تصامیم ملی
لست منابع و ماخذ
۱٫ پواریه، ژان. تاریخ مردم شناسی. ترجمه: دکتر پرویز امینی،  تهران: شرکت انتشارات خردمند،۱۳۷۰٫
۲٫ کتاک، کنراد فیلیپ، انسان شناسی کشف تفاوت های انسانی، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی، ۱۳۸۶ هـ ش.
۳٫ فکوهی، ناصر، تاریخ اندیشه و نظریه های انسان شناسی، تهران: نشرنی، ۱۳۸۸ هـ ش
۴٫ عسکری، خانقا اصغر. انسان شناسی عمومی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی، ۱۳۹۱٫
۵٫ اروین، الکساندر ام. مردم شناسی کاربردی. ترجمه: مهرداد وحدتی، تهران: نشر افکار، ۱۳۸۶٫
۶٫ عثمانی، عصمت الله. مبادی انسان شناسی. همکار علمی: آرین قیامی، کابل: انتشارات فرهنگ، ۱۳۸۹٫
۷٫ عثمانی، عصمت الله. مبادی اتنوگرافی. همکاری علمی: مجتی عارفی، کابل: انتشارات فرهنگ، ۱۳۸۸٫

این نوشتار به تاریخ 25 اسد 1393 هجری شمسی در سایت انسان. ای اف نیز به نشر رسیده است. لینک به سایت انسان.ای اف

http://insan.af/anthropology/a-glance-on-anthropology

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: