i m back

i am back to post and share knowledge

The Louis and Nancy Hatch Dupree Foundation

The Louis and Nancy Hatch Dupree Foundation

Established in 2007, the Louis and Nancy Hatch Dupree Foundation is organized exclusively for charitable, education and scientific purposes which will: raise awareness and broaden knowledge about the history and culture of the people of Afghanistan throughout the United States; support the cultural heritage preservation and research efforts of the Afghanistan Centre at Kabul University; and support the information-sharing objectives of the Afghanistan Centre of Kabul University. The Foundation promotes nation building through information sharing, the underlying vision that created The Afghanistan Centre at Kabul University. Professor Louis Dupree often stated that his ambition was to understand Afghanistan “from one cell up” and during the 1970’s, the Dupree home in Kabul was filled with Afghan and international scholars and students exchanging knowledge and ideas. During the war years, Louis gained new insights while traveling across the border from Peshawar; meanwhile, Nancy Hatch Dupree kept track of happenings among the world’s largest refugee population. Here was history in the making, a crucial component of the Afghan heritage that desperately needed to be recorded. Louis then launched the idea of a resource centre that would preserve information from a wide variety of sources on every aspect of this traumatic period; in 1989, Nancy picked up the reins. A primary Foundation goal is to ensure the sustainability of the Afghanistan Centre at Kabul University (ACKU). Programmes will offer Afghans from all walks of life, especially the youth, incentives to acquire and employ information that will help them address the challenges of rebuilding their nation. These activities will also involve students and scholars from abroad so as to raise international understanding of Afghanistan, its culture and its aspirations. The Louis and Nancy Hatch Dupree Foundation for the Afghanistan Centre at Kabul University is managed under the directionof a Board of Directors based out of New York and Washington D.C., with the support of an Advisory Board in the US and a Board of Governors in Afghanistan. The Foundation will support ACKU and fund its activities.



[Page: S4649]

Mr. HUMPHREY. Mr. President, I was saddened recently to learn of the death of Prof. Louis Dupree, of Duke University. Dr. Dupree was an anthropologist, an educator, and one of the foremost authorities on Afghanistan having spent many years there since his first visit in 1948.

I want to take a few minutes today to discuss the life of this remarkable man.

Where should I begin? I have here his resume. It is some 37 pages long, evidence that Dr. Dupree was a man of considerable accomplishment. To cover the basic facts, Dr. Dupree was born in Greenville, NC, in 1925. He attended the Coast Guard Academy preparatory school, was a cadet-midshipman in the Merchant Marine Reserve, seeing 12 months sea duty in 1943 and 1944. From 1944 to 1947, he served in the U.S. Army as an officer in the parachute infantry of the 11th Airborne Division in the Philippines and Okinawa. In the Philippines, he did reconnaissance behind Japanese lines and was wounded. Dr. Dupree was proud of his military service, and with good reason. His medals included the Mariner’s Medal, Merchant Marine Combat Bar, Combat Infantry Badge, Purple Heart, and Bronze Star.

Dr. Dupree earned his bachelor’s in 1949, his masters degree in 1953, and his Ph.D. in anthropology in 1955, all from Harvard University. While there he specialized in Asian archeology and ethnology.

From 1959 to 1983, he was an associate with the American universities field staff, a cooperative research and teaching program of 11 institutions. He taught at Pennsylvania State from 1983 to 1985 when he became senior research associate of Islamic and Arabic Development Studies at Duke University. He also held teaching positions at Duke and the University of North Carolina at Chapel Hill.

He was an adviser on Afghanistan to the Governments of West Germany, France, Denmark, Sweden, Norway, England, and Australia. In the United States, he was a consultant on Afghan affairs to the State Department, the Peace Corps, the National Security Council, the Central Intelligence Agency, the Agency for International Development, the United Nations.

Over his long and distinguished career, Dr. Dupree wrote 23 books and monographs, 194 articles and chapters in books, 16 encyclopedia chapters, 48 book reviews. The list goes on, and on, and on. This is more than some people could accomplish given several lifetime.

In 1973, Dr. Dupree published his book `Afghanistan,’ A 760-page tome that was nominated for the national book award in history. Sixteen years after it was published by Princeton University Press, `Afghanistan’ is regarded as the standard text on the subject.

But having just listed the litany of his accomplishments, let me hasten to add that Dr. Dupree was more than the sum of his works.

I came to know Dr. Dupree because of my interest in the freedom of the Afghan people. As one of the foremost experts on Afghanistan, Louis Dupree was one of the first experts I met with early in 1985 before setting up the Congressional Task Force on Afghanistan. He also was one of the first witnesses before the task force. At our first hearing, Dr. Dupree crystallized the thinking of many of us when he said:

This is, in my opinion, the most important political and moral issue that faces us at this time and is probably the most important since the Second World War. If you look down the road to the year 2010, it is quite possible, if things continue the way they are now, that the Soviet Union will be the major economic and political force, not just in Afghanistan, but in the Persian Gulf area.

Thank goodness the freedom fighters seem to have diverted the Soviets from that geopolitical thrust. Dr. Dupree was one of the principal actors who helped change the course of history in that respect.

Over the years we stayed in close contact. His advice and counsel was always wise and informed. When I recommended an Afghan scholar in residence for the Embassy in Islamabad, I recommended Dr. Dupree who was ultimately selected by the late Ambassador Arnold Raphel.

Dr. Dupree was an historian with a sense of adventure. While some chroniclers of the past might do their work in musty libraries, Louis Dupree charged into the field. For example, in 1961, in order to investigate the British retreat from Kabul to Jalalabad from January l6 to April 13, 1842, during the first Anglo-Afghan War, Dr. Dupree literally retraced the steps of those soldiers: He and an assistant walked the 116 miles in the dead of winter along the same route the soldiers had taken 121 years before.

What a journey. His account—published in 1976—is enthralling. This is how history should be done; getting out and walking through the sands of time. It explains why his opinion on Afghanistan was so valued.

The trip was not without its pitfalls: A leaden bureaucracy stalled their departure from Kabul for 2 days; at one point a Mullah presented them with two live artillery shells that had been buried in the town courtyard, he thought they’d like to have them for the villagers had no use for them.

The Dupree home in Kabul was a remarkable gathering place where all sorts of people would drop in for what Dr. Dupree called the 5 o’clock follies. He described it in an essay in 1980:

[Page: S4650]

Nancy and I spent about 50 percent of our time outside Kabul. When in Kabul, we let it be known that we did not appreciate being disturbed during the day. We were writing. However, at 5 p.m., the bar opened and all were welcome. And
many came. Some days only two or three, other days 20 to 30. It became a tradition. Even Russians came. So did Pakistanis, Indians, Koreans, Germans, French, Swiss, British, etc. . . . Discussions and arguments of all kinds raged, covering all disciplines.’

What a wonderfully fascinating place that must have been; full of different people, ideas, and language. Again, it explains why his insights were so sought after.

Dr. Dupree’s closest friends talk about his wonderful sense of humor. An example they often give occurred in 1978 when he was taken into custody by the KGB in Kabul on suspicion of being an agent of the CIA. He was subsequently released and suffered no ill effects. He wrote about the experience a few years later and it is a harrowing account of torture and murder that he witnessed before finally being released. But what impressed everyone most about the account is that having survived this experience, he was still able to find something to laugh at with his usual wry sense of the absurd:

[The guards] finally decided to take my books away. No matter, I’d read them all but Edgar Snow’s `The Other Side of the River; Red China Today.’ All the books were returned the next day. `You can have them,’ I was told. `They are all novels.’ I don’t think Edgar Snow would have been pleased . . . No one questioned me that night, but by guard slept fitfully. He woke up every time a new set of screams penetrated our walls. He drummed his fingers loudly and nervously. I don’t think he purposely tried to keep me awake. We didn’t talk. He just looked tired and sad in his baggy brown uniform. His AK-47 sat on top of a filing cabinet within easy reach for either of us. A James Bond I’m not.

A James Bond he wasn’t, but a scholar, a gentleman, a good friend, a devoted husband, and a man of integrity and principle he was.

Let me take a brief moment to acknowledge in this tribute to Dr. Dupree his wife Nancy Hatch Dupree. More than his partner in life, Mrs. Dupree was also his partner in scholarship. Indeed, in 1988 they spent 6 months in Pakistan with the Afghans as joint Fulbright Senior Scholars.

Finally, I am told that Dr. Dupree’s ashes will be returned to Afghanistan, there to be scattered in the land he loved so dearly. A friend and colleague summed him up this way at a memorial service at Duke University:

Few men have had the fortune to so identify themselves with a little known culture and then in crisis to interpret that culture to the world and influence its destiny.

What a splendid compliment. And it is true. Louis Dupree influenced the destiny of Afghanistan, and by curbing Soviet imperialism, he added to the momentum of positive changes now occurring in Moscow.

Dr. Dupree will be missed by many, many, persons, not just in America, but in every corner of the globe.

معرفی زیستگاه های بشری عصر سنگ افغانستان

ریاست پوهنتون کابل

پوهنحی علوم اجتماعی

دیپارتمنت باستانشناسی و بشرشناسی






معرفی زیستگاه های بشری عصر سنگ افغانستان








گرد اورنده:

عبدالحمید “عبدی










مقدمه یا مدخل

با پیدایش انقلاب صنعتی در اروپا و فراهم شدن زمینه برای بالندگی اندیشه‌های پویا و همچنای به‌میان آمدن آزادی برای کار، تفکر و پژوهش‌های علمی؛ دگرگونی‌های همه‌جانبه، در رگ رگ اندام زندگی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جوامع مختلف انسانی، پدید آمد که جهان گذشته را به پیمانه ۱٨٠ درجه، متحول نمود.

بهره‌گيری انسان‌ها در هر دوره، از سرگذشت‌ها و تجربه‌های گذشتگان و نيز كاوش‌، كوشش و پژوهش آدميزاد در اين ميان، نقشی اساسی و تعيين‌كننده را بر عهده داشته است.

مطالعه در باره تاريخ انسان‌های گذشته و آگاهی از فراز و فرودهايی كه در طول زندگی چندين هزار ساله‌شان پديد آمده است، ما را در گزينش بهترين راه‌ها و بهره‌برداری از كاراترين ابزارها در بهبودسازی نحوه‌ی زيست و زندگی، ياری می‌رساند.

اگر اين مطالعات و كاوش‌ها در باره گذشته‌های كشور خود انسان باشد‌، زمينه را برای بهترسازی زندگی و جلوگيری از تكرار حوادث تلخ و خانمان‌سوز گذشته فراهم می‌كند.

در نوشتار حاضر،‌ نظری به گذشته بسيار دورِ كشور خود ما (افغانستان‌) زده شده و بر پايه اسنادِ به‌دست آمده از كاوش‌های علمی چند تن از باستان‌شناسان نامدار جهان، به معرفی نخستين زيستگاه‌های انسان عصر سنگی در افغانستان، پرداخته شده است.

آثاری به‌دست آمده از غارهای قره‌كمر ايبك‌، آق‌كپرگ‌، چهل ستون،‌ هزارسم،‌ تپه منديگگ،‌ دره كور (كر)،‌ دشت ناور غزنی، غار مار و غار اسپ‌، ما را قادر مي‌سازد تا در باره تاريخ چندين هزار ساله كشور خود پی ببريم.

در اين پژوهش بر اساس تحليل‌های باستان‌شناسان در باره همين آثار كشف شده از مناطق نامبرده‌، در زمينه زیستگاه های و زیست انسان در دوره سنگ افغانستان د راینکشور،‌ معلومات داده شده است.

و در ضمن  اشاره میگردد اینکه،

مایان که تحت عنوان گرداورندگان از خود یاد کرده ایم در رابطه به موضوع تعیین شده با استفاده از روش تحقیق کتابخانه ئی پیرامون معرفی داشته های موجود در رابطه به زیست گاه های بشری عصر سنگ افغانستان با سعی بلیغ تحقیق و جستجو نمودیم و یافته های خویش را در متون مابعد خدمت خواننده گان عزیز تقدیم میداریم.

و بر حسب هدایت استاد محترم محمد رسول باوری استاد باستانشناسی این دیپارتمنت ضمن سپاس از معنت گذاری شان سطور هذا را منحیث کار گروپی خویش تقدیم میداریم.

با عرض حرمت ذکر مینمایم تا در صورت بروز اشتباهات و نواقص ما را محضور شمرده و در اصلاح ان ما محنت گذارید.


عبدالحمید “عبدی” ، محمد زبیر، بشیر احمد “صافی” ، خلیل الله ، بصیر احمد محصلین صنف دوم سمستر چهارم

کابل – سرطان سال 1390








فهرست عمومی مندرجات








بحث اول معلومات عمومی پیرامون عصر سنگ در افغانستان




بحث دوم بحث پیرامون محلات و زیستگاه های تثبیت شده متعلق به عصر سنگ افغانستان




نتیجه گیری پیرامون مدت عصر سنگ و وضاحت در مورد ان، مشکلات در رابطه به موضوع، نقاط قوت و ضعف در رابطه به معلومات جمع اوری شده و تحقیقات انجام شده، کاستیهای علما و محققین در رابطه به موضوع





منایع و ماخذ




ضمایم شماره 1 ، 2 ، 3






















بحث معلوماتی پيرامون عصر سنگ  در جامعه بشري  و در افغانستان




























بحث اول


معلومات عمومي پيرامون عصر سنگ  در جامعه بشري  و در افغانستان


فهرست مندرجات اين بحث






نظري به افغانستان در عصر حجر


تقسيمات تاريخي جامعه بشري


شكل اثار در دوره سنگ


معلومات متفرقه در باره عصر سنگ


تاريخچه نام گذاري


خوراک و نوشيدني در عصر سنگ




افغانستان در عصر سنگ


افغانستان دردوره سنگ قديم:


افغانستان در دوره سنگ ميانه (ميزوليتيك)


افغانستان در دوره سنگ جديد (نيوليتيك)


افغانستان در دوره سنگ و مس (انيوليتيك)


الف. مدنيت منديگك:


ب. مدنيت سيستان:


ج. مدنيت كويته:


طرز معشيت مذهب و ساختمان جامعه افغاني در عصر سنگ


سا کنين ا و ليه ا فغا نستا ن


افغانستان ركن اساسي در مدنيت هاي جهان




















نظري به افغانستان در عصر حجر

سرزميني که امروز به‌نام افغانستان ياد مي‌شود، از زمان‌هاي بسيار دور، محل سکونت انسان ‌هاي اوليه بوده است.

آثار به‌دست آمده، نشان مي‌دهد که از حدود ۵٠ هزار سال قبل، انسان‌ها در اين سرزمين زندگي داشته‌اند.

ولي اين نكته را نيز بايد افزود كه افغانستان سرزميني است که از لحاظ تحقيقات تاريخ‌نگاري و باستان‌شناسي به‌کار زيادي نياز دارد تا باستان‌شناسان، آثار و معلومات کافي از تمدن‌هاي گذشته را کشف نموده و مورد مطالعه قرار دهند.

از سال (۱۹٢٢ م) به‌اين سو در نقاط مختلف افغانستان، كاوش‌هاي علمي و باستان‌شناسي انجام شده است. اين کاوش‌ها توانست قسمت‌هايي از تاريخ باستاني کشور ما را روشن سازد و معلوم شد که انسان‌هاي اوليه، بيشتر در اطراف رودخانه‌هاي افغانستان زندگي مي‌کردند. زيرا زندگي در اطراف رودخانه‌ها آسان‌تر بوده است.

اقوام بدوي که در اين سرزمين زندگي اقوا م بدوي اي که د ر ا ين سر ز مين زند گي مي کر د ند به شکا رحيوا نا ت و ا ستفاده ا ز گيا ها ن و حبو با ت خود رو و کوهي روزگار مي گذرانيدن ، بعد کم کم ا ز ا ين مر حله به مر حله جديد تري گام برداشته و به ا هلي کردن بعضي حيوا نا ت و سر ا نجا م به دا مدا ري و زرا عت آ شنا شده و به سا ختن قر يه و دهکده پر دا خته وآ ثا رچند دهکده بسيا رقد يمي د ر نقا ط مختلف ا ين کشو ر کشف شده ا ست و ا زمغا ره ( چهل ستو ن ) و بعضي نقا ط د يگرآ لا ت و ا بزا رسنگي و ا ستخوا ني بد ست آ مده که پيدا يش ا ين قبيل آ ثار بيانگرآن است که در اين دوره ابتداي ا نسانهاي آنروز از آلا ت و ادوا ت يا د شده براي شکا رو براي د فاع ا زخو يش ا ستفا ده مي کر ده ا ند .

بعد ها ا ين جا معه ا بتدا ئ به تد ريج و د ر طول هزا را ن سا ل ، ا ز نظروضع ز ندگي به مر حله متکا مل تري قدم نهاده و به عصرفلزا ت دا خل گر ديده ا ند .

در اين زمان مس جاي آ لا ت سنگي را گر فته ، تبر، د شنه ، کا رد، بيل و غيره سا خته ا ند .صنعت کو زه گري وظر وف سفا لي د ر ميا ن شا ن ر واج يا فته ، همين طو رکشا و رزي خود را تو سعه دا ده ا ند .

د رحفر يا ت ( آ ق کپرک ) آ ثا ري ا ز قبيل :آ يينه بر نجي .ا نگشتر .د ست بند . سلاح ا بتدائ … بد ست آمده که متعلق به عصرحجر جديد ا ست و ا ز( 2 تا 9 ) هزا رسا ل قبل از ميلادرا د ربرمي گيرد و د رهمين زما ن بزو گو سفند و بعضي حيوا نا ت د يگرد را ين سا حه تربيت مي شده وحبو با ت غذا ي کشت و ز رع مي گر ديده ا ست .

آ ثارکشف شده د ر شما ل غر بي بلو چستا ن نشا ن مي دهد که د رحد ود ( 4 هزا ر) سا ل قبل دهکده هاي د را ين منطقه و جود دا شته که سا کنين آ نها کشا ور زي مي کرده ا ند .

بعضي تحقيقا ت ديگر و بخصوص تفحصا ت سا ل < 1951 م > د ر ( مند يکک ) وا قع د ر< 55 > کيلو متري شما ل قندها رنشا ن دا د که ا ز< 3 هزا ر> سا ل قبل ا زميلاد مرد م ا ين منطقه ده نشين بوده وخا نه هاي ا زخشت وگل مي سا خته وبه زرا عت ودا مدا ري آ شنا بوده ا ند .

ا سلحه و زيو را ت مسي و ظر وف سفا لين که دا راي ا شکا ل هند سي بو دند بد ست آ مده ا ست .

مجموع ا ين کشفيا ت نما ينگرسطح بلند پيشه و ري آ ن عهد مي با شد . يکي ا زکا نو نهاي زندگي ما قبل تا ريخ حوزه ( ا رغندا ب ) و( هيرمند ) بوده ا ست .

تقسيمات تاريخي جامعه بشري

غرض تسلسل بخشيدن به معرفت و منطق موضوع لازم است تا در ابتدا پيرامون تقسيم بندي تاريخي جامعه بشري بپردازيم كه قرار اتي مي باشد:

  1. 1.     عصر سنگ
  2. 2.     عصر مفرغ
  3. 3.     عصر اهن

چون بحث متمركز بر دوره سنگ و معرفت با ان است در مورد عصر سنگ به جزيات مي پردازيم و ذكر بايد نمود كه عصر سنگ به يكتعداد عصر هاي كوچكتر تقسيم شده كه عبارت اند از:

  1. 1.     عصر سنگ قديم (پاليوليتيك)
  2. 2.     عصر سنگ ميانه (ميزوليتيك)
  3. 3.     عصر سنگ جديد ( نيوليتيك)
  4. 4.     عصر سنگ و مس ( انيوليتيك)

شكل اثار در دوره سنگ

  1. 1.     شكل اثار در دوره سنگ قديم: اول دوره سنگ قديم به شش مرحله تقسيم مي گردد (شولين، اشولين، موسترين، اورنين، سولوترين و ماگدالين). و در قسمت شكل اثار باستاني ان چنين اشاره ميشود كه اثار مرحله باستاني دوره هاي شولين و اشولين عبارتند از زيستگاه هاي سرباز، در دوره هاي موسترين ، اورينين، سولترين و ماگدالين زيستگاه هاي سرپوشيده ميباشد. مثلاً  اثار مغاره مرده گوسفند و اثار غار مار در بلخ
  2. 2.     شكل اثار در دوره سنگ ميانه: اولاً اين دوره به دو مرحله تقسيم ميشود يكي ازيل و دوم تردينواز و اثار در اين دوره ها از اثار مانند زيستگاه ها بوده است. مثلاً  اثار قره كمر سمنگان
  3. 3.     اثار دوره سنگ جديد: سه نوع زيستگاه (مسكن)در اين عصر وجود داشت. اول اوويالي (در بين جهيل ها) دوم تارفي (طبقه ضخيم بقاياي نباتات نيم پوسيده كه در باطلاق ها پيدا ميشود و انرا چون هيزم بكار ميبردند) و سوم دونييه (تپه هاي ريگي در كنار دريا ها).
  4. 4.     اثار دوره سنگ و مس: اثار باستاني اين دوره عبارتند از دهكده و قشلاق است مثلاً منديگك






معلومات متفرقه در باره عصر سنگ

عصر سنگ يا عصر حجر دوره‌اي است که در آن فناوري در راستاي تکامل انساني گسترده شده و زندگي انساني از شرق آفريقا به سراسر جهان پراکنده گرديد. اين دوره با پيشرفت کشاورزي، رام‌کردن دام‌ها، و گداختن سنگ مس و فلزکاري به پايان رسيد. از آنجا که نوشتن را آغاز تاريخ مي‌دانند، عصر سنگ در دوره پيش از تاريخ جاي‌مي‌گيرد

تاريخچه نام گذاري

اصطلاح عصر سنگ را نخستين بار روميان و چينيان باستان به کار برده‌اند. با اين حال در سال ۱۸۱۹ کريستيان يورگنسن تامسن، نخستين موزيم ‌دار موزيم ملي دانمارک، به هنگام سازماندهي مجدد اشياي موزيم اش، تصميم گرفت آن‌ ها را براساس مواد معمول به‌کار رفته در زمان ساختشان طبقه بندي نمايد. تامسن آثار موزيم اش را سه بخش کرد: عصر سنگ، عصر مفرغ و عصر آهن

خوراک و نوشيدني در عصر سنگ

خوراک مردمان اين دوران از سوي شکارچيان و گردآورندگان و از گياهان و گوشت جانوران فراهم مي‌گشت. مردمان اين دوره به بخش‌هايي از تن جانوران مانند جگر؛ قلوه و مغز دلبسته بودند. خوراک روزانه شان سرشار از کربوهيدراتي بود که از بنشن و يا حبوبات به دست مي‌آمد.

پژوهش‌ها نشان مي‌دهد که دو سوم انرژي مورد نياز مردمان آن دوران از گوشت به دست مي‌آمد. اين پژوهش‌ها نشان مي‌دهد که آنان نيز مانند مردمان کنوني از چربي پرهيز مي‌کرده‌اند ولي نه به همين نسبت کنوني. گمان برده‌ مي‌شود که نخستين مصرف شراب که از ترش ‌شدن انگورهاي وحشي ساخته شده‌بوده در اين دوره رخ داده‌شده‌باشد.


دو ميليون سال پيش در شرق آفريقا نخستين ساخت دست انسان پديد آمد که عبارت بود از ستون‌هايي سنگي که شاخه‌هاي درختان را مانند بام نگاه مي‌داشتند. ساختمان سنگي گرد ساده‌اي که در ترا آماتا در نزديک نيس فرانسه يافت‌شده به ۵۰۰هزار سال پيش بازمي‌گردد. جز اين ساختمان هاي  سنگي ديگري که زيستگاه مردمان آن دوران شمرده‌مي‌شده در مناطق از جهان يافت شده‌است. شماري از آنها در ذيل ذكر مي گردند:

•        ساختاري سنگي چادر مانند در درون غاري در نزديکي گروت دولازاره در نيس فرانسه

•        ساختاري سنگي با بامي از چوب يافت شده در دولني وستونيتسه چکسلواکي، از ۲۳ پيش از ميلاد مسيح

•        کلبه‌هاي بسياري ساخته شده از استخوان ماموت در اروپاي خاوري و سيبري

•        چادري از پوست جانوران از ۱۵ هزار ۱۰هزار ق م در پلاتو پارن فرانسه

•        نيايشگاه‌هايي داراي چند اتاق و يا تک‌اتاقه و داراي چندين ستون، از آسيا تا اروپا

در دوره سنگ كهن نگاره‌هاي بر روي ديواره غارها کمياب‌هستند. اين نقش‌ها دربرگيرنده جانوراني مانند گربه‌سان و کرگدن مي‌باشد. نمونه اين اثرها را مي‌توان در غار شووه ديد. سنگ‌نگاره‌هاي اين غار به ۳۱هزار سال پيش از ميلاد بازمي‌گردند. غار آلتاميرا در اسپانيا به ۱۴ تا ۱۲ هزار سال پيش از ميلاد بازمي‌گردد و نقاشي‌هاي آن دربردارنده نگاره‌هايي از گاوميش کوهان‌دار آمريکايي‌است.




افغانستان در عصر سنگ

افغانستان دردوره سنگ قديم:

دوره سنگ قديم در عهد چهارم جيولوجي يعني سينوزويك شروع ميشود. زيراكه اولين انسانهاي ميمون نما در همين عهد جيولوجي به وجود امده ا ند. عهد سينوزويك جيولوجي از 75 الي 63 مليون سال قبل از امروز شروع و تا حال داوم دارد كه پيدايش ا نسانهاي  اوليه در دوره پلستونين از عصر صورت گرفته است. به اين معني كه دوره پلستونين اين عصر 375 مليون سال قبل از امروز شروع شده است وانسان ابتدائي نيز در همين وقت به وجود امده است. قبل از اينكه راجع به پيدايش انسانها در محلات مختلف جهان سخن بميان اوريم در مورد عهد هاي جيولوجي اشنائي پيدا مي نمايم.

v     اولين عهد جيولوجي بنام اركيان ياد ميشود كه تقريبا 1500 مليارد سال قبل شروع شده است. در اين عهد زمين مانند اتش سرخ بوده و در اخير اين عهد زمين سرد گرديده و جسم زنده ابتدائي بروي ان پيدا شد.

v     دومين عهد جيولوجي پاليوزويك مي باشد اين عهد بزرگ به پنج دوره تقسيم ميگردد در سه دوره اول يعني كامبرين، سيلوري و ديونين حيوانات بي مهره بودجود مي ايند. در دو دوره اخير يعني ذغال سنگ و پيرم، خزنده هاي ابي و خاكي پيدا ميشوند.

v     سومين عهد جيولوجي ميزوزويك است كه به سه دوره تقسيم ميشود يعني ترياسيك، جوراسيك، كريتشس يا تركيت تباشيري كه در اين ادوار پرنده ها ف حيوانات پستاندار و حيوانات بزرگ و خزنده ها بوجود مي ايند.

v     چهارمين هعد جيولوجي سينوزويك مي باشد كه بدوران سوم و چهارم تقسيم گرديده و تا حال دوام دارد. انسانهاي اوليه در همين عهد پيدا ميود و اهسته اهسته تكامل مي كنند كه بلاخره به چهره و تشكل امروزي ميرسند.

عصر سنگ قديم كه اولين عصر تاريخ انساني است به شش دوره تقسيم ميشود.

  1. 1.      شولين
  2. 2.      اشولين
  3. 3.      موسترين
  4. 4.      اورينين
  5. 5.      سولوترين
  6. 6.      مگدالين
  7. 1.      شولين: در اين دوره در سرزمين هاي اروپا ، افريقا و اسيا اب و هوا گرم تر بود. فيل ها اسپ هاي ابي و انسانهاي ابتدائي گله هاي را تشكيل كرده و در سرزمين هاي جداگانه زنده گي ميكردند. باستانشناسان اين جامعه ابتدائي را بنام گله هاي اوليه انساني يا كولكتيف هاي ابتدائي ناميده اند. اين گله ها از عالم حيوانات با ساختن وسائيل و افزار كار فرق داشتند، گله هاي اوليه انسانها جامعه خيلي ابتدائي را تشكيل نمود، و افزار وسائيل كار را از سنگ چقماق و كوارتز ساختند.

نام اولين دوره باستانشناسي يعني شولين از نام قريه نزديك شهر شيل در فرانسه گرفته شده است. در اين دوره اسكنه دستي زيادساخته ميشد. اصول ساختن وسايل و افزار كار انها توسط ضربت دو طرف سنگ صورت ميگرفت نمونه اسكنه دستي شكل بادام داشت كه طول ان به 20 سانتي متر ميرسيد.

از اسكنه دستي در تمام كارها استفاده ميكردند. يعني كاوش و كافت زمين ، شكار ، زدن و بريدن علاوه از اسكنه هاي دستي از پارچه سنگ هاي عليحده نيز استفاده ميكردند كه در باستانشناسي بنام تيغه يا پارچه ياد ميگردد. اين تيغه ها را سنگ هاي بزرگ كه ا نرا نوكليوس مينامند جدا ميساختند. انسانهاي ان دوره با جمع كردن ميوه ها وحشي و شكار مشغول بودند و ريشه هاي نباتات رانيز ميخوردند.

  1. 2.      اشولين: اشولين از نام قريه سنت اشيل فرانسه گرفته شده است. اشولين در اخر دوره شولين شروع ميشود. اقليم بسيار سرد مي باشد و انسانها بدون لباس و سرپناه زنده گي كرده نمي توانستند. از  همين سبب زنده گي مغاره نشيني شروع ميشود. در دوره اشولين وسايل جديد سنگي يعني اله نوك تيز و اله يي كه توسط ان اشيائي ديگر را مي تراشيدند، پيدا شد.

از نوك تيز ها براي بريدن ، كشتن حيوانات و ساختن لوازم چوبي استفاده ميكردند. از اله دومي براي پوست كردن حيوانات و بر اوردن ديگر منظور ها استفاده ميشد.

رول مهمي را اسكنه دستي ايفا مي نموده زيرا كه ضرورت غذائي شان توسط ان تامين ميشد.

شكار بشكل دسته جمعي با استفاده از اتش صورت مي گرفت حيوانات شكار شده را با هم يكجا در اطراف اتش دان صرف نموده و در اطراف همان اتش دان مي خوابيدند. اتشدان در زنده گي انسانهاي اين دوره ورل بزرگي رابازي ميكرد.

  1. 3.      موسترين: مرحله سوم عصر سنگ قديم را موسترين مي نامند در دوره موسترين در ساحه ساخت افزار كار اصول جديدي بميان امد. اولاً نوكليوس رابراي ساختن الات و افزار كار اماده ساخته تيغه سنگهاي درازي را از ان جدا مي كردند. بعداً تيغه سنگهاي جدا شده رابواسطه ضربت باريك و تيز ميساختند. اين اصول رادر باستانشناس تراش مي نامند. در دوره موسترين انسانها براي ساختن الات و افزار استخواني جديداً شروع كرده بودند. الات و افزار استخواني امكان كار زياد را براي انسانها فراهم كرد. در اين دوره گروه مقيم شكاري زياد شده و در زيستگاه هاي خود از اتش دايماً روشن استفاده ميكردند. گوشت پزي در همين دوره شروع شد. در قبرهاي كشق شده دوره موسترين اثار پرستش مرده گان ديده شده كه دلالت بر پيدايش دين ابتدائي مي نمايد.

انسانهاي دوره موسترين بنام نياندرتال ياد ميكردند كه اولين نمونه هاي ان از دره نياندر (جرمني) يافت شد. انسانهاي نياندرتال نمونه واحدانسانهاي دوره موسترين بوده كه در اسيا، اروپا، و افريقا نيز يافت شده اند. حجم كاسه سر نياندرتال با حجم كاسه سر انسانهاي كنوني برابر است. قسمت بالاي ابرويش بر امده بود. انسانهاي نياندرتال مرحله دوم تكامل انساني را نشان ميدهد. در دوره موسترين انسانها نياندرتال نسبت به گذشته انتشار بيشتر يافتند و در مناطق مختلفه جاگزين شدند. مراكز بود و باش انسانهاي نياندرتال در بسياري مناطق يافت شده اند. در اين دوره يك سلسله انكشافات مهم رخ داده كه عبارتند از نوع انسان تكامل يافته و تقريبا به شكل امروزي در امده. از استخوانها در افزار سازي استفاده ميشد. نشانه هاي ابتدائي  دين و مذهب به ميان امده و نقاشي روي الات و افزار براي اولين ظهور كرد.

  1. 4.      اورنين:اين مرحله با دو دو مرحله اخير عصر سنگ قديم يعني سولوتري و مكدالين از 30،000 ق م الي 14،000 ق. م دوام كرده است.اين وقت مصادف به دوره ا خر يخ بندي بود. هوا بهتر شده بود و محيط طبيعي براي فعاليت انساني شرايط لازم را فراهم اورده، انسانها گاو وحشي ، — زياد پشم و اسپ وحشي را شكار ميكردند. در اين دوره اصل افزار سازي جديد كه تراش فشاري نام دادر اختراع شد. انسانهاي اين دوره مجسمه هاي حيوانات را ساخته و به انها سجده ميكردند و براي موفقيت شكار خود مدد مي طلبيدند. بعداً ساختن مجسمه هاي زنها نيز شروع ميشود. منازل وسيع و زنده گي  عمومي در چپري ها و بناهاي زير زميني انسانها را مجبور ميساخت كه به گروه ها و كولكتيوها عليحده، جدا شوند و خانواده هاي عليحده را تشكيل نمايند. مردان به شكار زنها بجمع اوري ميوه  وحشي و موه سفيدان به ساختن الات و افزار كار مشغول شدند. بعد از اين تغييرات سازمانهاي مستحكم اجتماعي بميان مي ايد. يعني بين خانواده ها خويشاوندي خوني بوجود مي ايد و اقوام مختلف تشكيل ميشوند.

در دوره اخير سنگ قديم مادر شاهي بميان امد يعني زنها حقوق زياد اقتصادي بدست اوردند. همچنان (كار) شرايط لازم را براي تكامل نوع انسان كنوني مهيا ساخت در همين دوره انسان نياندرتال به هوموسپين يعني انسان كنوني تبديل ميشود.

حفرياتيكه در نقاط مختلف افغانستان توسط باستانشناسان كشور هاي مختلف جهان صورت گرفته است. اثار زياد عصر سنگ قديمرا بدست اورده اند كه ما با ارائيه چند مثال انها را در بحث بعدي توضيح ميكنيم.


افغانستان در دوره سنگ ميانه (ميزوليتيك)

ميزوليتيك كلمه يوناني بوده كه از ميزو به معني ميانه و ليتيك به معني سنگ تشكيل گرديده است. در دوره اخير عصر سنگ قديم گرم شد.  و يخچالهاي نيم كره شمالي زمين ذوب گرديد و در روي زمين تحول بزرگ طبيعي بوجود امد. درياها، جهيل ها و بحر ها از يخ جدا شده. شكل جديدي را بخود گرفتند. عصر سنگ ميانهدر 14،000 ق م شروع شده و تا هزاره 7 ق م  داوم كرده است. در عصر سنگ ميانه الات و افزار جديدي اختراع شد كه بنام مكروليت ياد ميگردند.

مكروليت از  كلمه هاي يوناني مكرو بمعني خورد و ليتوس بمعني سنگ تشكيل شده است. شكل مكروليت ها اكثراً  سه كنجه ف چهار كنجه و نيم  دايره بود. از مكروليتها در ساخت افزار همچون تير استفاده ميشد كه در شكار به كار برده ميشد و در توليدات قبايل ابتدائي ان عصر تحول خيلي بزرگ را بميان اورد. شكار انفرادي نيز در همين وقت شروع شد. با انكشاف طرق جديد شكار از يكطرف محصولات زياد شد و از طرف ديگر انسانها امكان پيدا كردند كه تعداد از حيوانات را نگهداري و اهلي نمايند. باين اساس اهلي نمودن حيوانات كه نمونه ابتدائي مالداري است پيدا شد.  اولين حيوان اهلي شده سگ ميباشد. زياد شدن محصولات شكار امكان داد كه ا نسانها از جمع نمودن ميوه تا اندازه ئي صرف نظر كنند و به توليدات جديد ابتدائي زراعت شروع نمايند. دهقاني و مالداري در همه جا يك وقت شروع شده است. دهقاني و مالداري اولتر از همه دراسياي نزديل بميان امد كه اين وقت عصر سنگ ميانه (ميزوليتيك) بود.

از مكروليتهاي كه در عصر سنگ ميانه استفاده ميشد. الات و افزار خيلي خوب و ساده يي ساختند يعني استخوان و چوب را شكاف كرده تيغ سنگي را در ان ميماندند و همچون تير يا كارد از ان استفاده ميكردند.

انسانها در اين عصر غالباً به مناطق مختلف نقل و انتقال ميكردند و زيستگاه هاي شانرا زيادتر در مغاره هاي ساختند. زيرا مبني بر حفريات در بسياري از مناطق زيستگاه هاي اين عصر در مغاره ها يافت شده اند. مثلاً زيستگاه هاي غار مرده گوسفند ، غار مار در بلخ

انسانهاي عصر سنگ ميانه مرده هاي خود را در يك جاي مخصوص بنام هديره دفن ميكردند و در بالاي مرده خاك تپه عليحده ميساختند كه امروز هم به همان شكل بنام قبر ياد ميگردد. مرده ها را در حالت قات شده و در صورت امكان بسته شده دفن ميكردند و بعضي افزار و وسايل كار را يكجا با انها در قبر ميماندند. حفرياتيكه در افغانستان صورت گرفته و اثار عصر سنگ ميانه يي را كه كشف نموده اند بعد از مطالعات دقيق معلوم شده كه با افزار و وسايل كشف شده  در تاجكستان و ازبكستان اتحاد جماهير شوروي شباهت دارد. حفرياتيكه توسط الفين ا. در سال 1953 در بلخ صورت گرفته، وي وسايل  را در انجا كشف نمود كه با افزار و وسايل  44- چشمه وادي بشكنت تاجكستان شباهت دارد. همچنان در قره كمر غر مرده گوسفند. در مزار شريف اثار زيادي كشف گرديده است كه اثار و وسايل تركمنستان اتحاد شوروي شبيه ميباشند. مثلاً دم دم چشمه اولي و دومي د رتركمنستان و — در ازبكستان.

مناطق باستاني ديگر افغانستان كه  در انجا ها اثار عصر سنگ ميانه كشف گرديده عبارتند از دره چقماق، تاشقرغان ( از اينجا مكروليت هاي بسيار زياد كه از سنگ چقماق ساخته شده بدست امده)، سياه ريگن، تاشگذر، اوچتپه، نايب اباد، دره كور، اق كپرك، دره داديل و غيره.

افغانستان در دوره سنگ جديد (نيوليتيك)

نيوليتيك از كلمه هاي يوناني نيو به معني جديد و ليتيك به معني سنگ بوجود امده كه به اسم عصر سنگ جديد شهرت يافته است. عصر سنگ جديد در همه جا در يك وقت شروع نشده بود. در عصر سنگ جديد در ساحه افزار سازي اصول جديد تخنيكي بوجود مي ايد كه عبارت از صيقل سنگ ، بريدن سنگ و غيره ميباشد. اصول افزار سازي قبلي مانند شكستاندن دو طرف و تراش كردن سنگ نيز دوام داشت. به سبب كم شدن ذخاير سنگ چقماق بر روي زمين توليد سنگ چقماق از عمق زمين شورع شد. سنگ چقماق را كه در طبقه سنگ تباشير پيدا ميشد توسط كلند هاييكه از استخوان گوزن ساخته ميشد استحصال ميكردند. طريقه دومي كه براي استحصال سنگ چقماق استعمال ميشد عبارت بود از در دادن اتش بالاي سنگها و بعداً انداختن اب سرد بالاي ان كه توسط ان ميتوانستند خود را به طبقه سنگ چقماق برسانند و انرا استحصال نمايند. در شناخت عصر سنگ جديد از چهار نمونه خاص استفاده ميشود كه قرار ذيل ميباشد.

  1. 1.      استحصال سنگ چقماق از معادن: اينگونه استحصالات در نتيجه زياد شدن اقوام و قبائيل و تبادله اموال بين ا نها  انكشاف مي يابد.
  2. 2.      استفاده از يك تعدادسنگ هاي ديگر در افزار سازي كه عبارتند از يشما و نفريد، يشما و نفريد را خيلي زياد بكار بردند و طرق جديد صيقل سنگ نيز بوجود امد زيرا كه از اينگونه سنگ هاي سخت بدون صيقل نمودن ساختن افزار كار امكان پذير بود.
  3. 3.      پيدايش تبر هاي سنگي توسط تبرهاي سنگي درختان  جنگل را صاف نموده و از چوب ان براي ساختن خانه ها استفاده ميكردند. انسانها علاوه از خود براي حيوانات نيز زيستگاه هاي مخصوص ساختند.
  4. 4.      پيدايش ظروف سفالي: در محلات مربوط عصر سنگ جديد ضورف سفالي ساخته ميشد. انسانهاي عصر سنگ جديد از گل تازه اميخته تر شده پارچه هاي عليحده گل را جدا كرده بعداً در اتش پخته ميكردند.  در يك كوزه مربوط عصر سنگ جديدي كه به دست امده نشانه پنجه زن بران ديده ميشود. از اين كوزه ها دانشمندان چنين نتيجه ميگيرند كه ضروف سازي از طرف زنها اختراع شدها ست. ظروف قديم شكل ( هرمي) داشتند كه در چقري ا تش دان به اساني گذاشته ميشد. ظروف را با نقاشي مزين ميساختند. هر قبيله براي خود نقاشي مخصوص داشت كه توسط ان ميتوان حدود و ساحه قبايل انوقت را معلوم نمود.

كلتور عصر سنگ جديد افغانستان با كلتور عصر سنگ جديد اسياي ميانه شباهت زياد دارد كه اينك با ارائيه چند مثال ميتوان از كلتورهاي باستاني اين سرزمين ها و ارتباط فرهنگي اين قبايل معلومات كافي را بدست بياوريم. در ازبكستان اقامتگاه قديم عصر سنگ جديد بنام جيتون كشف شده است. خانه هاي اين منطقه در بالاي تپه ها واقع بود كه مساحت انها20-30 متر مربع بوده و از گل ساخته ميشد. ديوار هاي انها كاگل شده بود. هر خانه اتش دان عليحده ئي داشت كه به يك عايله مربوط بود. ساختمان اجتماعي جيتون مادرشاهي بود. انها زراعت پيشه بودند. از سنگ پاره داس و اسياب دستي استفاده ميكردند. در كاه گل نشانه جو و كندم نيز بدست امده است. دانشمندان كلتور جيتون را ك لتور عصر سنگ جديد جيتوني ناميده اند. جيتوني ها شكاري و مالدار بودند. سوزن هاي كفش دوزي و لباس دوزي و بقاياي لباس پوستي انها يافت شده است. ظروف سفالي انها هموار بوه قسماً نقش هاي دايروي با رنگ سرخ بالاي ان رسم شده است.

بعد از تحقيقات در سحل بحيره كسپين د رمغاره جيبل معلوم شد كه انسانها در ان منطقه درهزار 5 4 ق م زنده گي كرده اند. مردمان جيبل اصول افزار سازي سنگي را ترقي داده بودند. افزار نوع ميكروليت و نوكليوس هاي كه از انجا بدست امده مكمل مي باشند. انها بز را اهلي كرده بودند. قرهاي عصر سنگ جديد اين سرزمين از روي قبرستان نزديك مغاره كيلو بدست امده است. از بازيافت هاي قبرستان معلوم ميشود كه انها به دنياي ديگر يعني اخرت عقيده داشتند. در گردن  يك جسد مرجان هاي عصر سنگ جديد يافت شده است. منطقه ديگر مربوط عصر سنگ جديد اسيائي ميانه در ساحل درياي امو بنام جنبس قلعه كشف گرديده است. اثاريكه درينجا يافت شده در باره كلتور مردمان خوارزم قديم معلومات ميدهد. در جنبس قعله -4 اقوام بزرگي عصر سنگ جديد درخانه هاي به وسعت 300 متر مربع كه از چوب و ني ساخته ميدش زنده گي ميكردند.

اينك مناطقيكه مربوطه عصر سنگ جديد مي باشند و در افغانستان كشف گرديد نام مي بريم. وسايلي كه از اين مناطق كشف گرديده از تمام جهات با افزار و وسايلي كه از اسياي ميانه بدست  امده  شباهت دارند. مثلاً اثار باستاني كه از شهر هاي شبرغان، اندخوي، جرقدق، خم  اب، كلفت و اقچه بدست امده نشان دهنده 15 زيستگاهاي قبائيل عصر سنگ جديد ميباشد. از اين زيستگاه ها تقريباً 700 عدد افزار سنگي بدست امده كه بطور نمونه چند زيستگاهي انرا توضيح مي نمايم.

از زيستگاه هاي خواجه دو كوه ، چليك كول ها، افزار تراشيدني، نوكچه هاي تير و كمان با تراهي زياد ، لوحه هاي دراز كارد مانند و مكروليتها كشف گرديده است.

قبلاً اكثر دانشمندان باستان شناسي باين عقيده بودند كه قبايل عصر سنگ جديد در افغانستان كدام پيشه خاص زراعتي يا مالداري نداشتند و تنها به جمع اوري ميوه ها مشغول بودند. ولي بعد از حفريات در مناطق فوق الذكر تثبيت گرديده كه در اوايل هزار 4 ق م قبايل افغانستان پيشه زراعتي و مالداري داشتند. زيرا كه از اين مناطق وسايل زياد زراعتي و مالداري بدست امده است.

مناطق ديگر افغانستان كه درانجا ها اثار عصر سنگ جديد  بيك پيمانه زياد كشف گرديده عبارت اند از سيا ريگن، تاشگذر، اوچتپه، نايت اباد، دره كور، اق كپرك، دره دايل، غار مار در بلخ و غيره افزاري كه از اينجا ها بدست امده غالباً نوكليوس ها، وسائيل تراشيدني سنگي و الات كارد مانند سنگي ميباشند. همچنان حفرياتيكه در حوزه پنجوائي قندهار صورت گرفته سه منطقه باستاني را كشف نموده اند كه عبارت اند از شمشير غار،  تورغار و ده موراسي، از ده موراسي خيكل رب النوع مادر از گل پخته بنام (مغ بانو) كشف گرديده كه عبارت از الهه حاصل خيزي بود. اين هيكل مربوطه عصر سنگ جديد ميباشد كه كلتور مردم افغانتسان را بخوبي روشن ميسازد.

افغانستان در دوره سنگ و مس (انيوليتيك)

با پيدا شدن الات و افزار مس عصر جديد يعني عصر انيوليتيك شروع ميشود. اين كلمه عجيب از دو زبان گرفته شه است  و معني اش عصر سنگ و مس ميباشد. انيو كلمه لاتيني به معني مس و ليتوس كلمه يوناني به معني سنگ مي باشد. يكعده  دانشمندان كمله ديگر يوناني را نيز بنام كالكوليتيك به اين معني استعمال كرده اند. به هر صورت معني انيوليتيك و كالكوليتيك يكي بوده و معني عصر سنگ و مس را افاده ميكند. اين دو كلمه نشان دهنده ان است كه در افزار ساز ي علاوه از چوب و سنگ يك ماده جديد ديگر شامل شد كه عبارت از فلز ميباشد. ليكن باز هم سنگ افزار و الات سنگي در حيات قبايل ان دوره اهميت خود را از دست نداد. عصر سنگ و مس هزار (4-2 ق م) را در بر ميگيرد. اساس معيشت قبايل انيوليتيك روي زراعت و مالداري استوار بود.

درين عصر افزار و الاتيكه از مس ساخته ميشد خيلي ابتدائي بود زيرا از يك طرف مس مرطوف بوده و از طرف ديگر به ذوب ان 1034 درجه سانتي گراد حرارت لازم ميباشد. در حاليكه  در ان وقت تهيه درجه حرارت به اين اندازه امكان پذير  نبود. در اين عصر انسانها مس را سنگ دانسته و از ان به اصول ساختن افزار و الات سنگي استفاده ميكردند. ليكن در اخير هزار چهارم ق م انسانها فهميدند ه اين سنگ زرد خصوصيت عجيبي دارد يعني توسط حرارت ذوب ميشود و بعداً دوباره سخت ميشود. از اين وقت به بعد به فلز بودن مس پي بردند و عصر مفرغ شروع ميشود. انيوليتيك پنج خصوصيت دارد كه ساحه خيل وسيع را اشغال نموده بود.

  1. 1.      زراعت توسط كلندها
  2. 2.      بوجود امدن الات و افزار مسي
  3. 3.      خانه هاي بزرگ براي قبايل بزرگ جامعه ابتدائي
  4. 4.      ساختن مجسمه هاي زنها از گل  كه در باره مادر شاهي شهادت ميدهد
  5. 5.      بوحود امدن ظروف گلي كه رسم هاي رنگه و منظم هندسي داشتند.

جا هاي اقامت قبايل انيوليتيك در بسياري كشورها يافت شده است. اولاً انيوليتيك در ماورالنهر و مصر به وجود امده و هزار 4 ق م را در بر ميگيرد. در اين عصر در ممالك مذكور انكشافات بزرگ اجتماعي رونما گرديد. به اين معني كه در انجاها اساس غلامي بوجود امد، پنچ خصوصيتيكه در بالا از ان نام گرفتيم علاوه از بسياري ممالك اسياي ، اروپاي در افغانستان نيز مشاهده شده است كه اينك قرار ذيل تمدن وكلتور اين عصر افغانستان راكه بعد از حفريات باستان شناسان كشورهاي مختلف تثبيت گرديده با كشور هاي همسايه از وقت افغانستان خصوصاً با مناطق اسياي مركزي مقايستاً تشريح مي نمايم.

يكي از يادگار هاي انيوليتيك در اسياي ميانه (انو) ميباشد كه نزديك هر عشق اباد واقع است. در اين جا تپه كلاني كشف شده است كه از طبقات مختلف كلتوري تشكيل شده است. تپه هاي مذكور از طرف دانشمندان امريكائي بنام پامپيلي و دانشمندان جرمني بنام سمت در سال 1904 مطالعه شده است. انها اين تپه ها را به چهار دوره تاريخي تقسيم كرده اند.( انو- 1-2-3-4) اين تحقيقات در سال 1948 م توسط گروه باستانشناسان شوروي برهبري پروفيسور ام-اي-مسان تعقيب شد.

طبقه كلتوري انو -1 مربوط عصر سنگ انيوليتيك مي باشد كه ضخامت ان 14 متر است مدنيت انو -1 به هزار 4 ق م تعلق داشته و به مدنيت باستاني منديگك قندهار شباهت دارد. كارهاي زراعتي انها توسط كلندها صورت مي گرفت. جو و ارزن رامي كاشتند. از جمله بازيافت هاي زياد اسياب دستي و داس است. مالداري درينوقت خيل ترقي كرده بود. گاو خوك و گوسفند راهالي كرده بودند. الات و افزار از سنگ چقماق ساخته ميشد. از ان جمله لوحه هاي زيادي كارد مانند و گرزهاي صيقل شده استوانه يي يافت شده اند. ظروف رنگ شده و نقاشي شده خيلي شبيه به ظروف منديگك كشف گرديده است كه داراي اشكال هندسي ميباشند.

منطقه مهم ديگر انيوليتيك اسياي ميانه نمازگاه تپه نام دارد. و در نزديك ايستگاه خط اهن كا اخكا واقع است. طبقات نمازگاه تپه 32 متر ارتفاع دارد و به ش طبقه كلتوري تقسيم شده است.  از انجمله طبقه هاي نمازگاه تپه 1-2-3  به عصر انيوليتيك تعلق دارد. طبقه نمازگاه تپه -1 به هزاره 4 ق م تعلق داشته كه در اين منطقه انسانها به زراعت و مالداري مشغول بودند.

گاو- خوك و بز را اهلي كرده بودند. بافنده گي را ياد گرفته بودند. صنايع دستي ترقي كرده بود. كار درفش سوزن و الات و افزار مسي را مي ساختند. انها زمين هاي جبه زار را خشك كرده و كشت ميكردند. از اين منطقه دانه هاي جو و گندم نيز يافت شده است. در زراعت انها نشانه هاي ابياري فني ديده ميشود. به عوض گل  از خشت خام در ساختمان منازل استفاده ميكردند.

نمازگاه تپه- 1 زياده از ده هكتار زمين را احتوا كرده است. ظروف گلي انها با رسم ها و نقاشي گوناگون مزين مي باشد. در دوره نمازگاه -2 كه به هزاره 4 ق م تعلق دارد. ساختن سربند هاي ابياري شروع ميشود. در دوره نماز گاه تپه -2  ذوب كردن مس و ساختن وسايل و افزار مسي ترقي كرد. از مس كارد تير و نيزه ميساختند. در اين دوره از اسياب دستي و اغرچه هاي سنگي براي ميده كردن دانه اي وغلات بيشتر استفاده ميشد. بريا ساختن مغاره- كوزه ها و ساير ظروف گلي چرخ كلالي را اختراع كردند. نمازگاه تپه 3 به نيمه اول هزار 3 ق م تعلق دارد. دراين دوره وسايل زيادمسي ساخته ميشد. از انجمله شمشيرهاي مسي به دست امده است.

در زراعت از قوه حيواني استفاده ميشد. منطقه نمازگاه تپه -3 خيلي وسيع بود  تقريباً100 هكتار زمين را اشغال كره بود. در فرهنگ و مدنيت نمازگاه تپه 3 بعضي نشانه ها تقليد از فرهنگ و مدنيت ايران بين النهرين افغانستان و هندوستان مشاهده ميشود.. نقاشي روي ظورف نمازگاه تپه- 3 با نقاشي روي ظروف ايران افغانتسان و هندوستان انوقت يكسان بود.

كلتور و مدنيت تمام مناطق فوق الذكر اسياي ميانه با كلتور ها و مدنيت هاي عصر سنگ و مس افغانتسان كه عبارت از منديگك سيستان و كويته  است كاملاً شباهت دارند. اينك قرار ذيل مدنيت اين سه منطقه بزرگ افغانستان تشريع ميكنيم.

الف. مدنيت منديگك:

مندنيگك منطقه پر افتخار باستاني كشور عزيز مان افغانستان يك جز قندهار امروزي ميباشد. اين منطقه اقليم خوب و زمين حاصل خيز داشت. به همين اساس زمينه بسيار خوبي را براي زيست قبايل قديم مساعد مي ساخت. از دورادور اين دمنطقه زيستگاه هاي زياد به دست امده است كه مركز تمام انها منديگك بود. قبايل منديگك زراعت پيشه و مالدار بودند. زمين هاي خود را توسط دريا هاي هملند و ارغنداب و معاونين انها به اساني ابياري ميكردند. كوه هاي نزديك منديگك  ذخاير زياد مس داشت. مردم انرا استخراج نموده و وسايل مختلف مي ساختند.

منديگك در اواخر هزار 4 ق م توسط قبايل انوقت اشغال شد كه اثار انها در طبقه منديگك -1 مشاهده ميگردد. از اين طبقه وسايل زياد مسي به دست امده است. مثلاً كاردها ، تبرها، زيورات زنان و مردان و غيره. قبايل منديگك بافنده گي را نيز شروع كرده بودند كه اثار انها يعني چرخه هاي دستي براي ريسيدن تار و وسايل بافنده گي كه از سنگ و گل ساخته شده است از انجا بدست امده است. پيدا شدن دانه هاي گندم در كاگل ديوار ها و دانه هاي سوخته گندم د رصحن زيستگاه ها دلالت بر پيشينه زراعتي انها ميكنند.

در طبقات (منديگك -2-3) كه به نيمه اول هزاره 2 ق م تعلق دارد وسايل  و افزار مغرغي ابتدائي كشف گرديده است. اين وسايل نشان ميدهد كه قبايل منديگك براي اولين مرتبه ساختن وسايل و افزار مغرغي را شروع كرده بودند. ظروف گلي رنگ و نقاشي شده از اين طبقات بدست امده كه باظروف كويته سيستان و اسياي مركزي كاملاً شبيه ميباشند. (ش -17 ) ظروف گلي د رمنديگك توسط چرخ كلالي ساخته ميشد و در داش هاي مخصوص انها را مي پختند.

در منديگگ علاو از زيستگاه ها قرها نيز كشف شده است. ساختمان قبرها مربع شكل و وسيع مي باشد. اطراف داخل قبرها را با خشت خام احاطه ميكردند. همچنان بعضاً از يك قبر چندين جسد نيز به دست امده كه مربوطه يك قوم خاص ميباشد.

كلتور و مدنيت قبايل منديگك د اواخر هزاره 3 ق م و اوايل هزار 2 ق م انكشاف قابل ملاحظه نمود. درهمين  وقت مدنيت بزرگ شهري در وادي سند بنام هراپه و موهنجودارو به وجود امد. همزمان به ان قبايل منديگك نيز بالاتر از مدنيت هراپه و موهن جودارو مدنيت خود را انكشاف دادند كه نشانه هاي معماري ان مانند معماري هراپه و موهن جودارو ديده شده است.

در منديگك ساختما بزرگ مركزي كشف گرديده است كه حيثيت مركز مذهببي قبايل  انوقت منديگك را دارا بود. اين ساختمان 35 متر ارتفاع دارد. در بين ساختمان ستون هاي مانند ساختمان هاي هراپه و موهن جودارو وجود ندارد بلكه ساختمان به شكل دايره ساخته شده است.

از منديگك مجسمه هاي زياد زنها و حيوانات بدست امده كه حيثيت ارباب الانوال را داشتند همچنان بعضي از مجسمه ها مانند مجسمه هايهراپه و موهن جو دارو نيز كشف گرديده است كه عظمت مدنيت منديگك را نشان ميدهد. همچنان پيدا شدن مهر هاي گلي مفرغي نشاندهنده پيدا شدن ملكيت خصوصي در منديگك ميباشد. باين معني كه قبايل مديگك در اواخر هزاره 3 ق م جديداً به دوره غلامي قدم گذاشته بودند.

ظروفيكه در منديگك بدست امده از ساير نقاط افغانستان نيز كشف گرديده است اين ظروف داراي اشكال هندسي و رنگه ميباشد. مناطق ديگر افغانستان كه از انجا ها اينگونه ظروف بدست امده عبارت اند از: سيكلا و دموراسي در قندهار- اطراف دريا كنر لوگر و غيره

ب. مدنيت سيستان:

سيستان در گوشه جنوب غر افغانستان موقعيت دارد. و ساحه وسيعي را احتوا مينمايد كه بدبختانه به اساس مداخلات  استعمالگران انگليس و تجاوزات ايراني ها در سا 1873 م به دو حصه تقسيم شد. قسمتغربي ان بنام سيستان ايراني و قسمت شرقي ان بنام سيستان افغاني جدا گرديد. ولي در مجموع مدنيت باستاني اين منطقه يكي است.در اوايل هزاره 3 ق م وادي هيرمند يعني سيستان از طرف قبايل زراعت پيشه يي اشغال شد. از قسمت سيستان ايراني به تعداد 15 زيستگاه باستاني به دست امده است كه مردم زراعت پيشه انوقت در ان زنده گي ميكردند. زيستگاه هاي يافت شده خيل خورد و كوچك بوده (وسعت هريك به اندازه يك بسوه ميباشد) مثلاً زيستگاه رامرود قلات گرد و غيره.

بعضي ازين زيستگاه ها بزرگ هم بودند كه دانشمندان يكي از انها را بنام شهر سوخته ياد كرده اند. اين شهر از يك تعداد تپه ها تشكيل شده كه هر تپه ان 12 متر ارتفاع دارد.

وسعت شهر سوخته به 20 بسوهه (يكونيم جريب زمين) ميرسد. نزديك اين شهر رود بيابان جريان دارد. از شهر سوخته و زيستگاه هاي ديگر ظروف گلي گردن بند هاي سنگي = نوكچه هاي تير وكمان چقماقي و پارچه هاي وسايل مفرغي بدست امده است. ظروف گلي توسط چرخ كلالي ساخته ميشد كه نشاندهنده انكشاف هنر كلالي و ظروف سازي ميباشد.

ظروف گلي با نقاشي انبوه رنگه و زيبا ساخته ميشد. نقاشي ظروف غالباً رسم هاي هندسي و رسم هاي حيوانات صورت ميگرفت مانند مار اهو وغيره . نقاشي ظروف سيستان با نقاشي عيلام (سوري و تالي باكون) شباهت دارد. ولي بازهم در نقاشي سيستان تاثير نقاشي نوبت زياد تر از عيلام بود.

در سيستان افغاني نظر به سيستان ايراني قبايل زياد زنده گي داشتند. تقريباً 40 زيستگاه اين قبايل د رمنطقه يافت شده است از اين زيستگاه ها ظروف رنگ نقاشي شده خيلي زياد به دست امده است. تمام زيستگاه هاي يافت شده كوچك بوده و زيستگاه بزرگ مانند شهر سوخته در اينجا كشف نشده است. از اين قسمت سيستان علاوه از الات و افزار و وسايل كه در بالا از ان تذكر به عمل امد. الات و وسايل مسي و كوره هاي ذوب مس خيلي زياد بدست امده است. اين قبايل مس را به مناطق همجوار صادر ميكردند. علاوتاٌ اثار يافت شده بندها و كانالها درين منطقه نشاندهنده مدنيت بزرگ و عالي مردم قديم سيستان ميباشد.

ج. مدنيت كويته:

تاريخ باستان كويته شامل افغانستان باستان ميباشد. به اين اساس كويته را يكجا با تاريخ باستان افغانستان تشريح و توضيح مينمايم. از كويته تقريباً20 زيستگاه عصر سنگ و مس كشف شده است. وسعت زيستگاه كم بوده يعني از 2/1 الي 2/1-1 بسوه ميباشد. اين قبايل در نيمه دوم هزار  3 و نيمه اول هزار 2 ق م د ركويته جاگزين شدند. زيراكه كويته اقليم بهتر و زمين حاصل خيز فراوان داشت. هر زيستگاه داراي اطاق هاي زياد بوده و به قسمتهاي جداگانه تقسيم شده بين انها كوچه باريك وجود  دارد. اساس معشيت ا ين قبايل روي زراعت و مالداري استوار بود. زراعت انها بصورت للمي صورت ميگرفت. درين دوره مردم از مس و سنگ استفاده زياد ميكردند. حفرياتيكه در پنجا صورت گرفته و وسايلي كه از اين منطقه بدست امده نشان دهنده ا ين مطلب ما است . وسايل يافت شده از طبقات كلتوري اين زيستگاه عبارت از كارد. خنجر و سوزن هاي جوال دوزي مسي وسايل استخواني و وسايل سنگ چقماقي است. درين محل از جمله وسايل سنگي الات و افزار تراشيدني و افزار كاردمانند بدست امده است. همچنان درينجا ظروف سفالي به يك تعداد زياد كشف گرديده است. از مطالعه ظروف سفالي معلوم شه كه اين قبايل داراي مدنيت بزرگي بودند.

ظروف سازي در اين منطقه انكشاف بيشتر نموده بود و انرابا چرح كلالي ميساختند. نقاشي كه روي ظورف كويته صورت ميگرفت زيادتر به نقاشي هاي ظروف سيستان شباهت دارد. در ظروف كويته غالباً حيوانات خشكه و ابي مانند ماهي و پرنده گان نقاشي ميشدند.  مجسمه هاي حيوانات (گاو اسپ- و غيره ) و مجسمه هاي زنها نيز بدست امده كه نشان دهنده بزرگي مدنيت انها ميباشد.

در اينجا به مجسمه سازي زنها كوشش بعمل مي امد تا بعضي از اعضاي بدن زنها را برجسته نشان دهند زيرا انها عقيده داشتند كه برجسته نشان دادن بعضي از اعضا بدن باعث فراواني و ازدياد توليدات زراعتي ميشد. از مطالعه اين مجسمه ها معلوم ميگردد كه قبايل كويته درين وقت در دوره مادر شاهي زندگي ميكردند. اين گونه محسمه  در ده موراسي قندهار نيز يافت شده.

طرز معشيت مذهب و ساختمان جامعه افغاني در عصر سنگ

بر مبناي حفريات زياديكه در گوشه وكنار جهان صورت گرفته- راجع به طرز معشيت و ساختمان جامعه در ادوار شولين و اشولين انقدر معلومات بدست نيامده است. بعد از شروع دوره موسترين معلومات كافي درين زمينه بدست علما امده است. دانشمندان نسبت عدم حصول معلومات در مورد ساختمان جامعه و طرز معشيت ادوار شولين و اشولين چنين استنباط كرده اند كه ممكن انسانهاي اين ادوار در درختان زنده گي كرده باشند. زيرا كه هيچ استخوان و اثار زيستگاه هاي مربوط انها كشف نشده است.

در افغانستان مانند ساير نقاط جهان اثار زياد دوره موسترين كشف گرديده است. ولي از تمام مغاره ها و زيستگاه هاي كشف شد. دوره موسترين افغانستان اثاري بدست نيامده كه نشاندهنده مذهب طرز معشيت و ساختمان جامعه اين دوره باشد. در حاليكه از انطرف درياي امو از ازبكستان و تاجكستان اثاري مربوط اين دوره كشف گرديده كه در مورد دين- طرز معشيت و ساختمان جامعه معلومات كافي به دانشمندان ميدهد. ميتوان تشريع و توضيح طرز زنده گي و ساختمان جامعه ازبكستان و تاجكستان را بر طرز معشيت و ساختمان جامعه افغانستان تطبيق كرد. زيرا كه افغانستان و كشورهاي اسائي ميانه در تمام ادوار تاريخ جوامع مشابه و روابط فرهنگي بسيار نزديك داشته اند.

در مغاره تيشكتاش (1) (جنوب ازبكستان) و در نزيك سير دريا بين شهر هاي ناوكوت و لنين اباد (تاجكستان) زيستگاه هاي دوره موسترين يافت شده كه در باره طرز معشيت و ساختمان جامعه ان وقت معلومات ذيل رابه دسترس علما ميگذارد.

مردم دوره موسترين شكاري بودند. بزكوهي را شكار مينمودند. در مغاره ها زنده گي ميكردند و در انجا زيستگاهي را براي خود ميساختند. در بين زيستگاه اتشدان ساختند و هم مرده هاي خود را دفن ميكردند. دفن مرده ها يك فكر جديد مردم اين دوره بود كه ميتوان انرا انكشاف فكري انها محسوب نمود. به صورت عمومي اگر بگويم در اين دوره فكر و خيال انسانها نسبت به دوره هاي قبلي انكشاف بيشتر مي يابد. الات و افزار و وسايل جديد ميسازند و در بعضي جهات زنده گي انكشافات قابل ملاحظه بميان ميايد. در قبر كشف شده دوره موسترين ديده ميشود كه مرده به حالت قات شده گور شده است و در دورادور قبر شاخ هاي بز كوهي بشكل دايروي نصب شده است. دانشمندان از ان چنين نتيجه ميگيرند كه مردم اين دوره جديداً به پرستش افتاب و بز كوهي شروع كرده بودند كه نمونه ابتدائي پيدا شدن دين ميباشد. همچنان دفن انسانها براي اولين بار در اين دوره نشاندهنده ان ا ست كه انسانها مرده هاي خود را بخود قريب و خويش ميدانستند. و انرا در يك جاي مصئون گور مينمودند. تا حيوانات درنده انرا نخورند. اين موضوع ثابت كننده بوجود امدن خويشاوندي در دوره موسترين مي باشد كه اهسته اهسته به تشكيل اقوام مي انجامد از طرف ديگر مردم اين دوره  از مرده هاي خود ميترسيدند زيرا انها فكر ميكردند كه مرده ها به يك دنياي ديگر رفته و مي توانند انسانهاي زنده را بطرف خود بكشانند.به همين ملحوظ مرده ها خود را در زير زمين به صورت قات شده گور ميكردند و در بالاي ان شاخهاي بز و سنگ هاي كلان ميگذاشتند تا نتوانندبسوي زنده ها بتازندو  انهارا هم نيست و نابود بسازند.

در نتيجه مطالعه اين بازيافت معلوم ميگردد كه هم در افغانستان و هم در ساير نقاط اسياي مركزي در دوره موسترين نوع انسان تكامل و انكشاف بيشتر نمود. در ساختمان جامعه انوقت نيز انكشاف قابل ملاحظه بوجود امد. زيرا در جمله بازيافت هاي زيادي اين دوره يكي هم دوكاني است كه در انجا صرف الات ، افزار و وسايل كار ساخته ميشد. در حاليكه در ساير نقاط جهان انسانهاي دوره موسترين باين اندازه انكشاف ننموده بودند كه جاي بود و باش جاي ساختن الات و افزار و جاي شكار خود را تعيين نموده و زنده گي خود را به پيش ببرند.

بعد از ختم دوره موسترين در دوره اخير عصر سنگ قديم انكشافات بزرگي در زنده گي مردم رونما گرديد. مذاهب مختلفه ابتدائي بوجود امد . مثلاً  حيوان پرستي طبيعت پرستي پرستش مرده گان و غيره. تشكيل طوايف و اقوام اهسته اهسته انكشاف كرد و شكار انفرادي بوجود امد. براي شكار پناگاه هاي ميساختند. توليدات شكار زياد شد. نشانه هاي ابتدائي زراعت بوجود امد . به صورت خلص بايد گفت كه همه اين رويداد ها بعد از ختم عصر سنگ قديم  در عصرسنگ ميانه و عصر سنگ جديد به انكشافات اخيري خود رسيد يعني طوايف اقوام و قبايل تشكيل شدند. زمينه براي پيدايش ملكيت خصوصي اماده گرديد. مذاهب مختلفه ابتدائي بوجود امد در ساختمان زيستگاه ها نيز انكشافي بوجود امد. دهكده ها و قشلاق ها جديداً تشكيل گرديد و مردم اهسته اهسته زياد تر اجتماعي و با هم نزديك شدند.

در عصر سنگ ميانه و اوايل عصر سنگ جديد مرده ها را قات كرده به زمين دفن ميكردند. در اين عصر ها خلاف قاعده قبلي دست هاي مرده گان را به طرف پائين بر سرين ها قات ميكردند. در حاليكه قبلاً دستهاي مرده را بطرف بالا برگردن قات ميكردند. استخوان هاي مرده گان اين عصر ها اكثر با رنگ سرخ ديده ميشود. زيرا كه مردم در وقت گور كردن مرده علاوه از افزار و الات و وسايل كار و زيورات را با مرده ها در قبر مي گذاشتند و رنگ سرخ را كه از مواد معدني ساخته مي د بيك پيمانه زياد بالاي مرده ها در داخل قبر ميپاشيدند. رنگ سرخ در نزد ان مردم اين بود كهخوب اساس زنده گي انسان است. انها عقيده داشتند كه مرده بعد از مرگ در دنياي ديگر دوباره زنده ميشود. به اين ملحوظ وسايل كار زيورات و غيره لوازم زنده گي را با مردگان مي گذاشتند و رنگ سرخ را بخاطري پاش ميدادند تا در زنده شدن ان كمل بزرگي  بنمايد. زيرا كه رنگ خون سرخ ميباشد. و پاش دادن رنگ سرخ در زنده شدن مرده كمك ميكند.

با كشف قبر هاي زياد عصر هاي سنگ ميانه و سنگ جديد چنين نتيجه گرفته شده است كه قبرستانهاي بزرگ قومي در همين عصرها بميان امده است. باين معني كه تعداد زياد مرده ها در قبر هاي عليحده در يك جاي معين گور شده كه مربوط يك قوم ميباشند.

در زيستگاه هاي مربوط عصر سنگ ميانه و سنگ جديد رسم ها و مجسمه هاي زيادي حيوانات بر ديوار ها ديده شده است.  اين رسم ها و مجسمه ها را بخاطر پيروزي بيشتر در شكار مي ساختند و انرا طوري تلقي ميكردند كه با رسم حيوانات ميتوانند شكار زياد نمايند و توليدات زياد را بدست بياورند.

نوع انسان با خرد (هوموسپين) كنوني نيز در عصر سنگ ميانه بوجود مي ايد. تشكيلات جامعه مغلق ميشود . خويشاوندي خوني به يان امده و اين سلسله در عصر سنگ جديد به مرحله ئي ميرسد كه اقوام مختلف زمين ها و قرا خود را تعيين نمده و خود را از ساير اقوام مجزا ميسازند. در عصر سنگ و مس (انيوليتيك) اين سلسله بحالتي ميرسد كه ملكيت خصوصي بوجود مي ايد نشانه هاي اولي دوره غلامي بوجود امده كه در فرجام در اواخر عصر سنگ  و مس دوره غلامي بميان مي ايد و دولت تشكيل ميگردد.

در عصر سنگ و مس خلاف قاعده قبل در يك قبر چندين مره را گور ميكردند. بشكل كه استخوان هاي مرده قبلي را جمع كرده به يك طرف قبر مي گذاشتند و مرده جديد را در عوض ان مي گذاشتند. بعداً اگر نفر ديگر فوت مي كرد انرا هم درهمين قبر به عوض مرده قبلي مي گذاشتند و استخوانهاي مرده قبلي را باز هم جمع كرده و در گوشه ديگر قبر مي گذاشتند. اين قبر ها مربوط يك قوم مشخص بود كه در يك قبر گور ميشدند.

در عصر سنگ و مس بر علاوه مجسمه هاي حيوانات مجسمه هاي زنها نيز ساخته ميشد. مجسمه زن را بخاطر فراواني حاصلات زراعتي مي ساختند و انرا چون رب النوع حاصل خيزي مي شناختند. مادر شاهي نيز به تعقيب همين سلسله بوجود ميامد. زيرا زنها اولاد هاي را به دنيا مي اورند و توليد ميكنند كه اين امر باعث احترام بيشتر زن در ان جامعه بود. وطن را نيز مانند مادر مي شناختند. در مجسمه ها بعضي از اعضاي بدن زن ها را برجسته تر  و بزرگتر مجسم مي ساختند و اشكال دايروي را بر انها رسم ميكردند. كه افتاب تلقي ميشد. باين معني كه هم افتاب و هم اعضاي بزرگ زن ها ميتوانند در توليدات بيشتر كمك نمايند كه نشاندهنده افتاب پرستي نيز مي باشد. د اواخر عصر سنگ و مس تشكيلات جامعه ابتدائي برهم مي خورد و نشانه هاي اولي پدرشاهي  بميان مي ايد. پيدا شدن مجسمه هاي مردان مربوطه اين عصر شاهد مدعاي ما است كه بالاخره مادرشاهي از بين ميرود و در عوض غلامي و پدرشاهي بميان مي ايد.


سا کنين ا و ليه ا فغا نستا ن

از انجائيكه بحث پيرامون زيستگاه هاي عصر سنگ افغانستان بوده و زيستگاه در ذات خود زيست كننده ئي را مبين است كه همانا انسان بوده بنا” لازم ديده ميشود تا در مورد انسانهاي اوليه اين سرزمين نظري داشته باشيم.

ا نسا نهاي که قبل ا زآ ر يا يي ها د را فغا نستا ن زند گي مي کرد ند درست مشخص نگرديده که ا ز چه نژا د بوده و چه نا م ونشا ن دا شته ا ند ؟ آ يا نسلي هم ا زآ نها با قي ما نده يا خير. ؟

ا ما سا کنين ا و ليه کشو رهاي همجوا رتا حدو دي معلو م شده ا ند . د ر لغت نا مه دهخدا کلمه تا پور آ مده ا ست که تا پورقومي بود ند که قبل ا زآ ريا يي ها د رما زندران مي زيستند و نا م طبرستا ن ا زآ نها بجاي مانده ا ست . عبدالرفيع حقيقت مي نويسد :

قبل ا زآ ريا يي ها د رمغرب ا يرا ن مرد ما ني موسو م به ( کاس سو ) که نژا دآ نها محققآمعلو م نيست و مورخين يو نا ني آ نها را ( کسي ) يا ( کو سيا ن ) نا ميده ا ند و درگيلان( کا د سيا ن) د رما زندرا ن ( تا پور) د ر جنوب غربي ( عيلا مي ها ) د ر سوا حل خليج فا رس وعما ن ( حبشي ها) ز ند گي مي کرده ا ند . عيلا مي ها تمد ن نسبتآ پيشرفته اي داشتند .

ا سما عيل و کيلي مي گو يد :      ا قوا مي که قبل ا زآ ر يا يي ها د ر شما ل غرب ا يرا ن د ر حد ود آ ذ ربا يجا ن فعلي سکو نت دا شتند بنا مهاي ( ا ورا رتو) ( ما نا ني) ( لو لو بي ) ( خز ري ) … يا د مي شد ند . سا کنين کشو رپهنا و رهند قبل ا زآ ريا ، قو م پر جمعيت ( د را ويدي ) بو د ند که د رزد وخو ردهاي بسيار درطي قر ون متمادي ا ز مهاجمين آريايي شکست سختي خوردند و ا زجمعيت شان بسيار کاسته شد وبا قي ما نده شان د رميا ن جنگلزا رهاي ا نبوه پنا بردند وبا اين طريق نسلي از آنها با قي ماند که به نام ( نجسها) معروفند . مجموع جمعيت ( د را ويدي ) ا مروزبه بيش از ميليون مي رسد .





افغانستان ركن اساسي در مدنيت هاي جهان

طوريكه هويداست اين زيستگاه ها بوده اند كه سرامد و انكشاف ان عامل اساسي بر وجود تمدن ها و مدنيت هاي با شكوه در افغانستان گرديده بناً بي جا نخواهد بود كه در اخير معرفت با زيستگاه هاي افغانستان در عصر سنگ كه ميتوان ان را عصر حيات بشر بشكل امروز ان در افغانستان ناميد در مورد پيامد هاي اين زيستگاه ها و دستاوردهاي ان كه همانا مدنيت تاريخي كشور ماست معلومات حاصل نمايم و بدانيم كه انكشاف اين مدنيت ها در سطح جهان كشور ما را به چه منزله از مدنيت قرار داده است.

كانون اول د رآ سيا قد يمترين کا نون تمد ن جها ن بين ا لنهرين وسرزمين کلده ا ست که تا ريخ آ ن ا زپنج هزا رسا ل قبل ا زميلا د شروع مي شود ومبا دي علم ريا ضي ونجوم ا زآ نها ست .

کا نون د وم تمدن کشورمصرد را فريقا ا ست که  ا زسه هزا رسا ل قبل ا زميلا دمعلوما ت حکمت ،  ريا ضي ، طب ونجو م دا شتند .

کا نون سو م سوا حل مشرقي مد يترا نه وفلسطين  ا ست که د رآ ن فينقي ها وبني ا سرا هيل ا زسه  هزا  رتا د و هزا رقبل ا زميلا د د ربحرپيما ي ، تجا رت وصنا عت نسا جي پيش قد م بود ند .

کا نون چها رم کشو رچين ا ست که تا ريخ آ ن سه هزا رسا ل قبل ا زميلا د تخمين مي شو د . چين دا راي يک تمد ن مستقل د رصنا يع نسا جي ، نقا شي، سنگ ترا شي ، رنگسا زي ، کا غذ وبا رت سا زي وهمچنا ن موسيقي ، ا د بيات وفلسفه بو د .

کا نون پنجم فلا ت آ ريا ن و د وطرفه هند وکش ( ا فغا نستا ن وا يرا ن ) ا ست .  ا فغا نستا ن ا زد و تا سه هزا رسال قبل ا زميلا د دا راي زرا عت وآ بيا ري پيشرفته وشهرآ با د و پرنفوس بود .  طي هزا رسا ل ا ول قبل ا زميلا د صنا يع د ستي ، مسکوکا ت ، طب ، نجوم ، نسا جي وفلزکا ري ر واج دا شت .

کا نون ششم کشو رهند ا ست که يکنم هزا رسا ل قبل ا زميلا د حکمت ، فلسفه ، منطق ، ريا ضي ، طب ونجوم رشد قا بل ملا حظه و تمد ن مستقل دا شتند که د رد کن و سيلو ن نيزمنتشرگرد يده ا ست . کا نون هفتم د را روپا و د وشبه جزيره يو نا ن و  ا يتا ليا بود که ا زيکهزا رسا ل قبل ا زميلا د کشو ر يو نا ن ا سا س عظيمي براي علوم وفلسفه ، طب ، نجوم ، ريا ضي ، هند سه… گذا شتند. همچنا ن ر وم قديم پيرو علوم يونا ن بود ند که مرکزنا شرتمد ن درقسمتي ا ز  جها ن شد ند .يکي ا زمشخصات د وره تا ريخي ا فغا نستا ن ا ين ا ست که با بيشترين مد نيتهاي تا ريخي جها ن آ شنا ا ست .

ا فغا نستا ن هم با مد نيت سوا حل مد يتترا نه آ شنا وهم با مد نيت هاي هند وچين دا خل دا د وستد مد ني بوده است . ا فغا نستا ن سرز ميني ا ست که ا ز لحا ظ تحقيقا ت تا ريخ وبا ستا ن شنا سي به کا ري زيا دي نيا زدا رد تا آ ثا رو معلوما ت کا في ا زتمدن هاي گذ شته را کشف نموده مورد مطا لعه قرا ردهند .

و اين ذكر بايد نمود كه اين كشور ركن اساسي و نقش مهمي را در رشد مدنيت هاي هفت گانه فوق الذكر ايفا نموده است و راه ابريشم را ميتوان به عنوان يكي از نشانه هاي اين اهميت ياد اوري نمود.













بحث پیرامون محلات و زیستگاه های تثبیت شده متعلق به عصر سنگ افغانستان





















بحث دوم

بحث پیرامون محلات و زیستگاه های تثبیت شده متعلق به عصر سنگ افغانستان


فهرست مندرجات این بحث







غار قره‌كمر ايبك








چهل‌ ستون




هزار سم




تپه منديگك




دره کور یا کر




دشت ناور غزنی )دشت ناوُر(




غار مار و غار اسپ































زيستگاه هاي عصر سنگ افغانستان


اكنون به‌ذكر برخی از مناطق افغانستان می‌پردازيم كه در عصر حجر،‌ محل سكونت مردمان عصر سنگ افغانستان بوده است:

 چون محلات زیست هریک به نوبه خود الزام اور تحقیقات و تشریحات زیاد است در این بحث به معرفی مختصر زیستگاه های عصر سنگ افغانستان اکتفا گردیده تا باشد در زمینه معرفت و اشنائی حاصل گردد.


نقشۀ پایگاه‌های (ساحات) عمدۀ باستان‌شناسی در افغانستان
منبع: فرانسین تیسو، کاتالوگ موزیم ملی افغانستان، ۱۹۸۵-۱۹۳۱، ص









غار قره‌كمر ايبك

طبق تحقیقات (دکتور کارلتن کون) آمریکایی که روی پارچه کاربن ۱۴ قره‌کمر ایبک در ولايت سمنگان انجام داده است، این حقیقت به‌دست آمده است که این غار، بین (٣٠ تا ۵٠) هزار سال قبل، محل سکونت انسان‌ها بوده و در این ‌جا زندگی و بود و باش داشتند.

از مغاره قره‌کمر اسلحه چقماقی و ابزار استخوانی به‌دست آمده است که متعلق به‌مردم دوره سنگ قديم است که از این آلات برای شکار حیوانات و جمع‌آوری میوه و حبوبات استفاده صورت می‌گرفت

در جای ديگر در اين باره می‌خوانيم:

در ۱۹۵۴ م كارلتن ‌كون آمريكايی، به كاوش‌های علمی در منطقه قره‌كمر پرداخت. به استناد ارزيابی چقماق‌ها، استخوان حيوانات، خاكستر و ذغال‌هايی كه به‌دست آمد، اين غار را مربوط به عصر سنگ میانه دانسته و عمر آن را از ۵۰ تا ۴۰ هزار سال پيش تعيين نمود.

ايتاليايی‌ها در هزارسم سمنگان اين مرحله را شناسايی كردند و قدمت آن را از ۴۰ تا ۱۲ هزار سال قبل دانستند

كارلتن، ٨٢ عدد افزار سنگی و استخوانی را از غار قره‌كمر، واقع هشت كيلو متری شمالی سمنگان به‌دست آورده است.

از روی تجزيه آثار مذكور از طريق كاربن ۱۴ معلوم شد كه غار مذكور در تمام طول عهد كهن سنگی، مسكون بوده و افزارهای آن‌ها با انسان‌های نوع نئاندرتال كه به اسم انسان مغاره‌ای نيز ياد می‌شود ارتباط دارد.

قدامت تاريخی قديم‌ترين فوسيل جمجمه انسان نئاندرتال كه از دوسلدورف آلمان به‌دست آمده است به ٣۵ تا ۱۵٠ هزار سال پيش از امروز می‌رسد و قديم‌ترين انسان غار قره‌كمر، به ٣٠ تا ۵٠ هزار سال قبل از امروز تخمين زده شده است

آثار دوره ميان سنگی نه تنها در غار قره‌كمر، بلكه در غار مار و غار اسپ در آق‌كپروك نيز به‌دست آمده است. كشف بقايای گوسفند وحشی، غزال، روباه و پرندگان نشان مي‌دهد كه امرار معاش در آن دوره، از طريق شكار بوده است و حركتی وجود داشته به‌سوی يك اقتصاد توليدی

در مورد مغاره قره‌كمر شادروان احمدعلی كهزاد در كتاب “افغانستان در پرتو تاريخ” می نویسد:

بر اساس تحقیقات باستان‌شناسی که از طرف داکتر “کارلنیتن ‌کوون” كارشناس دوران ماقبل‌التاریخ امریکایی در مغاره قره‌کمر در نزدیکی‌های هیبک در دامنه‌های شمالی کوه مذکور به‌عمل آورده است،‌ نشان می‌دهد كه سلسله جبال هندوکش از حدود ٣٠ تا ۵٠ هزار سال قبل، مرکز رهایش یک عده شکاریانی بوده که در قدیم‌ترین دوره‌های مدنیت به شکار حیوانات مشغول بودند و با زندگانی مغاره‌نشینی با افزارهای بسیار ابتدایی که از سنگ چقماق می‌ساختند مدنیت اولیه دوران سنگ قدیم را پديدآوردند.

سلسله جبال هندوکش طبق شواهد علمی و بر اساس داستان‌ها و اسطوره‌های باستانی، کانون رهایش باشندگان قدیم افغانستان بوده است. قدیم‌ترین نام این کوه در كتاب اوستا زمیاد پشت، ایشکنه پویایی ری سنا و ابارسین یادشده است. واژه‌ی ابارسين مرکب از دو کلمۀ اپار – ‌یعنی ماورا و بالا – و سین یعنی عقاب می‌باشد که بلندی این کوه عظیم را به‌صفت بالاتر و بلندتر از حد پرواز عقاب نشان می‌دهد.

کوه ابارسین در نظر یونانیانی که با اسکندر به افغانستان آمدند “کوه اسرارآمیز” معلوم می‌شد و آن را نقطه‌ی پايان جهان تصور می‌کردند. نام كنونی هندوکش در حقيقت از واژه اندیکس به میان آمده و آن را هندیکس و هندوکش ساختند.

سلسله کوه هندوکش از قدیم‌ترین روزگاران تاریخی به این طرف، مسکن لیوس – ‌یعنی مردمان کوهی‌ – خوانده شده است.اینها هر که بودند باشندگان اولیه‌ی این کوه بودند و بعد امواج اقوام آریایی که از شمال از حوزه بین سيردریا و آمودریا در خاک‌های افغانستان منتشر شدند و در دامنه‌های دو طرف این کوه‌ها سكونت گرفتند.

هندوکش به شهادت لهجه‌های آریایی – ‌‌‌‌‌چه ایرانی و چه هندی و چه مخلوط از هر دو – پايگاه قبایل آریایی شد و این خصوصیت را حفظ کرد و با آمدن و انتشار عناصر دیگر هنوز هم صاف‌ترین بقایای امواج آریایی را در ته راه‌های این کوه بزرگ مي‌توان يافت.

چون دره‌های هندوکش عمیق و دشوارگذار و قلعه‌های آن بلند و شامخ بود، باشندگان اصلی آن در جریان تاریخ دو و نیم هزار ساله، کمتر از جاهای خود حرکت کردند.

در بعضی نقاط جابجا ماندند ولی به‌صورت عموم، مختصات و ويژگی‌های زندگانی خود را حفظ کردند.




در سال (۱۹٦۵ م) داکتر لویس دوپری آمریکایی در نتیجه كاوش‌های خود در آق‌کپرک در جنوب شهر مزار شریف و کنار دریای بلخ آثاری از قبیل آیینه برنجی، انگشتر و دست‌بند، اسلحه‌های چقماقی، قیزه اسپ و نگین لاجورد انگشتر و شواهدی ديگر به‌دست آورد که متعلق به دوره جدید حجر از دو تا سه هزار سال ق.م است.

این پژوهش‌گر آمریکايی معتقد است که این آثار از عمق بیشتر زمین از یک دوره قدیم و زندگی انسان‌ها بیشتر از بیست هزار سال ق.م نمایندگی می‌کند. چنین آثار تاکنون از آسیای ميانه و هندوستان به‌دست نیامده است

در كاوش‌های آق‌کپرک آثاری از قبیل: آیینه برنجی، انگشتر، دست‌بند، سلاح ابتدايی، و ابزارهای ديگر به‌دست آمده که متعلق به عصر حجر جدید است و از (٢ تا ۹) هزار سال قبل از میلاد را در بر می‌گیرد. در همین زمان بز و گوسفند و بعضی حیوانات دیگر در این ساحه تربیت می‌شده و حبوبات غذايی، کشت و زرع می‌گردیده است.

آثار کشف شده در شمال غربی بلوچستان نشان می‌دهد که در حدود ۴ هزار سال پيش، دهکده‌هايی در این منطقه وجود داشته که باشندگان آنها کشاورزی می‌کردند

باستان‌شناسان شوروی به اين باور اند كه كشت گندم در ۱۶ تا ۴ هزار سال ق.م در كناره‌های آمو در شمال افغانستان صورت گرفته و از آن جا به منديگگ رفته است.

آثار اين دوره توسط لويی دوپری امريكايی در آق‌كپروك بلخ، چنار گنجشكان تخار، دره كر و هزارگوسفند بدخشان شناسايی گرديده است.

و همين‌گونه در دره كر بدخشان نخستين جمجمه انسان عصر سنگ کهن به‌دست آمد كه آثار آن را از ۳۰۳۰۰ تا ۱۹۰۰ سال قبل تخمين زده‌اند. با آن كه ديوس بعد از مطالعه اين تحقيقات و پژوهش‌ها، تنها قدامت دره‌كر را تأييد می‌كند.

لوی‌ دوپری با مطالعه تراشه‌ها و تيغه‌ها در آق‌كپروك، عمر آن را ۲۰ هزار سال قبل می‌داند.





چهل‌ ستون

آثار باستانی ديگری نيز از چند دهکده‌ی بسیار قدیمی از نقاط مختلف کشور کشف شده است.

یکی از مغاره‌های مهم افغانستان قدیم، مغاره عظیم چهل‌ستون در بامیان است.


آثار كشف‌شده از چهل ستون:


از مغاره چهل ستون و بعضی نقاط دیگر آلات و ابزار سنگی و استخوانی به‌دست آمده که پیدایش این قبیل آثار، بیانگر آن است که در این دوره ابتدایی، انسان‌های آن روز از آلات و ابزار یادشده برای شکار و دفاع از خویش استفاده می‌کردند.

بعدها این جامعه ابتدايی به‌تدریج و در طول هزاران سال، از نظر وضع زندگی به مرحله متکامل‌تری قدم نهاده و به‌عصر فلزات داخل گردیدند.

در این زمان مس جای آلات سنگی را گرفت و تبر، دشنه، کارد، بیل و غیره ساخته شد. صنعت کوزه‌گری و ظروف سفالی در میان‌شان رواج یافت و مردمان آن روز کشاورزی خود را توسعه دادند.


هزار سم


واژه “هزار سم” مخفف “هزار سموچ” است كه در گذشته، نام چهارراه مهم خط سير كاروان روم قديم بوده ولی امروز هزار سم، صحرايی است به درازی ۱٦ كيلومتر در شمال غرب ولايت سمنگان.


قرار پژوهش‌هايی كه هيئت باستان‌شناسی ايتاليايی موسوم به سالواگون ايم يوگليسی در سال ۱۹٦٢ م در هزار سم به‌عمل آورد، افزار مربوط به انسان‌های مغاره‌ای عهد باستان سنگی از آن‌جا به‌دست آمده است.

همچنان در شمال آریانا و آن طرف دریای آمو، اسکلیت انسانی کشف گردیده که تاریخ آن به ۱٠٠٠٠٠ الی ۱۵٠٠٠٠ سال می‌رسد.

شاید این اسکلیت، به انسان‌های نئاندرتال تعلق داشته باشد، مورخین و باستان‌شناسان عقیده دارند که قبل از آمدن آریایی‌ها به آریانا، سیاه‌پوستان در اين سرزمین زندگی داشتند که به‌سوی هند و غرب آریانا فرار كردند و در مدیا و پارس با نژاد سامی‌ها مخلوط شدند.


در منابع ديگر در مورد نگاشته ميشود اينكه هزارسُم یا هزارسُوم (سوم برگرفته از واژهٔ سانسکریتی سومبهه؛ پارسی باستانی سومبه؛ به‌معنای ‘غارها’) پایگاه باستان‌شناسی است واقع در ته دره که توسط صخره‌ها و وادی‌ها احاطه شده‌است. این پایگاه در ۱۶ کیلومتری شمال شهر ایبَک، مرکز ولایت سمنگان افغانستان واقع است. در ته دره پایگاهی (ساحه‌ای) به مساحت ۳۵۰٫۰۰۰ متر مربع، که شامل تعداد زیادی ابزار سنگی پیشاتاریخی پراکنده‌شده، یک رشته از پاره‌های سنگی عمودی که احتمالا نشان‌دهندهٔ اقامتگاه‌های اولیه بودند، و بیش از ۴۰ تپه و گور متعلق به دورهٔ اسلامی است. بر روی صخره‌ها بیشتر از ۲۰۰ غار مصنوعی، که اغلب شامل یک اتاق جلویی، یک اتاق مرکزی با اجاق آتش، و اتاق پُشتی با سکویی برای نشستن می‌شود. بیشتر آنها گچ‌کاری، و برخی نیز تزئین شده بودند، با اینحال هیچکدام اثری از نقاشی‌ها و نگاره‌های بودایی نداشتند. در بخش تراش های این وادی مقدار فراوانی آوار از سنگ چخماق دیده می‌شد.


تپه منديگك

كاوش‌های سال ۱۹۵۱ م در مندیگک واقع در پنجاه و پنج کیلومتری شمال قندهار نشان داد که از سه هزار سال قبل از میلاد مردم این منطقه، ده‌نشین بوده و خانه‌هایی از خشت و گِل می‌ساختند و به زراعت و دامداری نيز آشنا بودند.

اسلحه، زیورات مسی و ظروف سفالینی که دارای اشکال هندسی بوده به‌دست آمده است.

مجموع این كُندوكاوها و کاوشها نمایانگر سطح بلند پیشه‌وری آن عهد می‌باشد.

در اثر اين كاوش‌های به‌عمل آمده در منديگك، آثاری يافت شده است كه تمدنِ دوران ماقبل‌التاريخی پنج‌هزار سال پيش را در وادی ارغنداب، نمايندگی می‌كند.

اين تپه (منديگك) ۱۵ مرحله آبادی را – ‌از اواخر هزاره چهارم تا آغاز هزاره اول ق.م – گذرانيده است و در مرحله آخر و بالايی آن، انبارخانه‌های غله بوده كه ديوارهای پخسه‌ای داشته است.

در طبقات زيرين آن، اتاق‌هايی برای نگهداری چهارپايان بوده است.

در طبقات بالای آن، اتاق كوچكی برای نگهبانان انبارخانه ديده می‌شود كه مقداری ظروف سفالين، پيكان‌های سنگی و مفرغی، فلاخن و گلوله‌های گِلی فلاخن در آن كشف شده است.


دره کور یا کر

طی كاوش‌هايی در دره كور در غرب بدخشان در سال ۱۹۴۴ توسط لويس دوپری و همكارانش افزارهای سنگی، فوسيل‌های چهارپايان و جمجمه انسان به‌دست آمده است.

از اين آثار، موجوديت انسان‌های كهن سنگی در افغانستان را می‌توان به اثبات رساند كه شرايط زندگی‌شان يكسان بوده است.

از روی شواهدِ به‌دست آمده، استنباط شده است كه در دره كور، پناهگاهی بوده كه از آن برای نظارت وادی و محافظت از شر حيوانات درنده، استفاده می‌شده است. اين پناهگاه از سطح وادی موجوده بسيار بلند واقع بوده است

همچنان آثار دوره نوسنگی نيز توسط لويی دوپری در دره كور و هزار گوسفند بدخشان نيز شناسايی گرديده است.

و همين‌گونه در دره كور بدخشان نخستين جمجمه انسان پارينه سنگی ميانه به‌دست آمده است كه آن را از ۳۰۳۰۰ تا ۱۹۰۰ سال قبل تخمين زده‌اند.

درۀ کور یا بابا درویش یک پناهگاه صخره‌ای است که کاوُش آن در سال ۱۹۶۶ میلادی توسط لوئی دوپری به نمایندگی از موزیم تاریخ طبیعی آمریکا صورت گرفت. این پایگاه باستان‌شناسی در ولایت بدخشان در افغانستان، در نزدیکی شمال‌شرق کَلَفگان، در نزدیکی روستای چنارِ گونجوس‌خان در ۶۳ کیلومتری شرق شهر تالقان، در مسیر جاده بسوی فیض‌آباد، در بلندای بخش دره‌ای در نزدیکی دهکدۀ کوچک بابا درویش واقع است. در رسوب گِل ته‌نشین‌شده توسط جریان آب که لایه‌نهش شده، دو دورۀ اصلی از سکونت انسان ثبت شده‌است.

از این پایگاه بطور تخمینی، ۸۰۰ ابزار سنگی بدست آمده‌است: سنگ چخماق و تیغه‌های داس‌ مانند، و نیش‌های بزرگ دیابازی (diabase؛ سنگ بلورین و بازالتی). یافته‌های دیگر شامل ابزار سنگی (celt؛ شبیه تبر)، تراشه‌ها، ابزار کوبنده، تیغه‌ها، جواهرات ساده و ابتدایی، زیاگان (ماهی، جَوَندگان، اسب، و جانوران اهلی‌شده همچون گوسفند، بز و گورخر ظروف سفالی بیشتر از جنس خام، سیاه‌رنگ، و بعضا تزئین‌شده بودند. تنها نمونۀ معماری ۸۰ قرارگاه بودند که به خیمه می‌مانستند. و تنها گورهای بجای‌مانده نیز قطعاتی از بز را در خود جای داده‌بودند.



دشت ناور غزنی )دشت ناوُر(


طی تحقيقات باستان‌شناسی در دشت ناور غزنی شواهدی به‌دست آمده كه دوره پارينه سنگی زيرين را مشخص ساخته است، هر چند برخی پژوهندگان در زمينه ترديد دارند.

موقعیت دشت ناهور در شمال ولایت غزنی  مختصات: ‘۴۱°۳۳ شمالی؛ ‘۴۶°۶۷ شرقی ولایت غزنی. در منتهی‌الیه شمالی دریاچه، بر روی و در پیرامون تپه قادگک، حدود ۶۰ کیلومتری غرب شهر غزنی


پیشینه: دوره‌های پارینه‌سنگی زیرین (بین ۲٠٠٠٠٠ تا ۱٠٠٠٠٠ سال پیش)؛ پارینه‌سنگی میانی، ۵۰-۳۰۰۰۰ ق.م (Lithic) معرفی: یک دریاچۀ طبیعی (جهیل) نمکی به اندازۀ حدود ۶۰ در ۱۵ کیلومتر است. در کناره‌های بیرونی شرقی و شمالی آن چندین پایگاه باستان‌شناسی متعلق به دورۀ سنگ کهن واقع است: در شمت شرق آن، آثار متعلق به دورۀ سنگ کهن، و در سمت شمال آن آثار مربوط به دورۀ میانه، که مشتمل بر دژ (تپه‌مانند) سنگی بزرگی شامل بناهایی با پیشینۀ نامعلوم است. سطح بیرونی این پایگاه‌ها با ابزار سنگی پوشیده شده‌است، که ۹۸٪ آن را آبسیدین (سنگ آتشفشانی سیاه و شیشه‌مانند) تشکیل می‌دهد. این ابزار سنگی عبارتند از انواع ساطورها، تبرهای اولیه، و تیغه‌های ریز و خُرد، که برخی از آنها نشانه‌های دورۀ پارینه‌سنگی زیرین را دارا هستند. بقیه شباهت‌هایی به صنعت بکاررفته در درۀ کور بدخشان دارند.

ضمناً بر طبق منابع متفاوت ديگري ذكر ميگردد كه دشت ناوُر یا ناوَر یک دریاچۀ طبیعی نمکی به اندازۀ حدود ۶۰ در ۱۵ کیلومتر، واقع در شهرستان ناور، ولایت غزنی در افغانستان است. در کناره‌های بیرونی شرقی و شمالی آن چندین پایگاه باستان‌شناسی متعلق به دورۀ پارینه‌سنگی واقع است:

در شمت شرق آن، آثار متعلق به دورۀ سنگ قديم، و در سمت شمال آن آثار مربوط به اين دورۀ ، که مشتمل بر تپۀ سنگی بزرگی شامل بناهایی با پیشینۀ نامعلوم است. سطح بیرونی این پایگاه‌ها با ابزار سنگی پوشیده شده‌است، که ۹۸٪ آن را آبسیدین (obsidian؛ سنگ آتشفشانی سیاه و شیشه‌مانند) تشکیل می‌دهد. این ابزار سنگی عبارتند از انواع ساطورها، تبرهای اولیه، و تیغه‌های ریز و خُرد، که برخی از آنها نشانه‌های دورۀ سنگ کهن را دارا هستند. بقیه شباهت‌هایی به صنعت بکاررفته در درۀ کور بدخشان دارند.

غار مار و غار اسپ

آثار دوره ميان سنگی از غار مار و غار اسپ در آق‌كپروك و غار قره‌كمر نيز به‌دست آمده است. كشف بقايای گوسفند وحشی، غزال، روباه و پرندگان، نشان می‌دهد كه امرار معاش در اين دوره از طريق شكار بوده است


نتیجه گیری


  • آثارِ به‌دست آمده، نشان می‌دهد که از حدود ۵٠ هزار سال قبل، انسان‌ها در این سرزمین زندگی داشته‌اند.
  • غار قره‌كمر، بین (٣٠ تا ۵٠) هزار سال قبل، محل سکونت انسان‌ها بوده و در این‌جا زندگی و بودوباش داشتند.
  • از مغاره قره‌کمر اسلحه چقماقی و ابزار استخوانی به‌دست آمده است که متعلق به مردم دوره عتیق حجر است که از این آلات برای شکار حیوانات و جمع‌آوری میوه و حبوبات مورد استفاده قرار می‌گرفت.
  • دكتور كارلتون كون به استناد ارزيابی چقماق‌ها، استخوان حيوانات، خاكستر و ذغال‌هايی كه به‌دست آمد، اين غار را مربوط به عصر پارينه سنگی ميانه دانسته و عمر آن را از ۵۰ تا ۴۰ هزار سال پيش تعيين نموده است.
  • كارلتن ٨٢ عدد افزار سنگی و استخوانی را از غار قره‌كمر واقع هشت كيلومتری شمالی سمنگان به‌دست آورده است.
  • از روی تجزيه آثار مذكور از طريق كاربن ۱۴ معلوم شده كه غار مذكور در تمام طول عهد كهن سنگی، جای سكونت بوده و افزارهای آن‌ها با انسان‌های نوع نئاندرتال – ‌كه به‌اسم انسان مغاره‌ای نيز ياد مي‌شود – ارتباط دارد.
  • سلسله جبال هندوکش از حوالی ٣٠ تا ۵٠ هزار سال قبل، مرکز رهایش یک عده شکارچیانی بوده که در قدیم‌ترین دوره‌های تمدن، به‌شکار حیوانات مشغول بودند و با زندگانی مغاره‌نشینی با ابزارهای بسیار ابتدایی – ‌که از سنگ چقماق می‌ساختند – مدنیت اولیه دوره‌ی حجر قدیم را به‌میان آورده بودند.
  • سلسله جبال هندوکش طبق شواهد علمی و به اساس داستان‌ ها و اسطوره ‌های باستانی کانون رهایش باشندگان قدیم افغانستان بوده است.
  • در سال (۱۹٦۵ م) داکتر لوی دوپری در نتیجه كندوكاوهای خود در آق‌کپرک در جنوب شهر مزار شریف و کنار دریای بلخ، – ‌آثاری از قبیل آیینه برنجی، انگشتر و دست‌بند، اسلحه‌های چقماقی، قیزه اسپ و نگین لاجورد انگشتر و غیره – شواهدی به‌دست آورده که متعلق به‌دوره جدید حجر از دو تا سه هزار سال ق.م است.
  • باستان‌شناسان شوروی به اين باور اند كه كشت گندم در ۱۶ تا ۴ هزار سال ق.م، در كناره‌های آمو در شمال افغانستان صورت گرفته و از آن‌جا به منديگگ رفته است.
  • یکی از مغاره‌های مهم افغانستان قدیم، مغاره عظیم چهل‌ستون در بامیان است. از مغاره چهل‌ستون و بعضی نقاط دیگر، آلات و ابزار سنگی و استخوانی به‌دست آمده که پیدایش این قبیل آثار، بیانگر آن است که در این دوره ابتدایی، انسان‌های آن روز از آلات و ادوات یاد شده برای شکار و دفاع از خویش استفاده می‌کردند.
  • قرار تحقيقاتی كه هيئت باستان‌شناسی ايتاليايی موسوم به سالواگون ايم يوگليسی در سال ۱۹٦٢ م در هزار سم به‌عمل آورد، افزار مربوط به انسان‌های مغاره‌ای عهد باستان سنگی از آن‌جا به‌دست آمده است.
  • در صحرای هزار سم که در شمال افغانستان و هندوکش موقعیت دارد، در مغاره‌های طبیعی آن، آثار زندگی انسان‌های اولیه به مشاهده رسیده است؛ همچنان در شمال آریانا و آن طرف دریای آمو، اسکلیت انسانی کشف گردیده که تاریخ آن به ۱٠٠٠٠٠ تا ۱۵٠٠٠٠ سال می‌رسد.
  • كاوش‌های سال ۱۹۵۱ م در مندیگک واقع در ۵۵ کیلومتری شمال قندهار نشان داد که از سه هزار سال قبل از میلاد مردم این منطقه، ده‌نشین بوده و خانه‌هایی از خشت و گِل می‌ساخته و به كشاورزی و دامداری آشنا بودند. اسلحه، زیورات مسی و ظروف سفالینی که دارای اشکال هندسی بودند به‌دست آمده است.
  • طی كاوش‌ها در دره كور در غرب بدخشان در ۱۹۴۴ توسط لويس دوپری و همكارانش افزار سنگی، فوسيل‌های حيوانات و جمجمه انسان به‌دست آمده است. از اين آثار، موجوديت انسان‌های كهن سنگی در افغانستان را می‌توان كشف كرد كه شرايط زندگی‌شان يكسان بوده است.
  • در تحقيقات باستان‌شناسی در دشت ناور غزنی شواهدی به‌دست آمده كه دوره پارينه سنگی زيرين را روشن می‌سازد، هرچند برخی از پژوهندگان در اين زمينه ترديد دارند


در کل نگاشته میشود که تاریخ باستان افغانستان بی اندازه نیازمند به تحقیقات و کاوشهای واقعی علمی بوده و معلومات هر بیشتر در این مورد لازم جامعه علمی افغانستان می باشد.

















منابع و ماخذ

   منابع و ماخذ که قبل از تحقیق معیین گردیده است:

  1. مجله باستانشناسی افغانستان  (اغاز انتشار 58-1370 ) مجله شش ماهه، ناشر انستیتوت باستانشناسی افغانستان، اکادمی علوم افغانستان
  2. افغانستان در پرتو تاریخ ، استاد احمد علی کهزاد
  3. تاریخ قدیم افغانستان
  4. سایت استاد محترم محمد رسول باوری   : www.salaamtolana.com  
  5. سایت انترنتی : www.digitalliberary.com
  6. مقالات نانسی دوپرین
  7. کتاب افغانستان از نانسی دوپرین (انترنت)
  8. www.spach.com
  9. نانسی دوپری ننی افغانستان
  10. کتابخانه سیار اریک در تالار سید جمال الدین، پوهنتون کابل

   منابع و ماخذ که استفاده شده است:

  • باستانشناسي افغانستان تاليف داكتر اكتم بابايوف و پوهيالي غلام احمد واك سرطان 1361 پوهنحي علوم اجتماعي ، پوهنتون كابل
  • دانشنامه اريانا ، انتظام استاد مهدي زاده كابلي  http://database-aryana-encyclopaedia.blogspot.com  
  • باوری محمد رسول لکچر نوت سمتر چهارم دیپارتمنت باستانشناسی
  • سایت کابل ناتهه
  • سایت گوگل و سایر سایتهای معلوماتی
  • ویکپیدیاها
  • کهزاد، احمد علی افغانستان در پرتو تاریخ
  • نوشته های لویس دوپری
  • تاریخ باستان افغانستان

    ضميمه شماره 1 :

    نظریه جدید تکامل: چگونه ماهی انسان شد

    دکتر مایکل موزلی

    بی بی سی

    به روز شده:  03:02 گرينويچ – جمعه 06 مه 2011 – 16 اردیبهشت 1390


    دکتر موزلی شواهد روند تکامل ماهیان و دوزیستان به انسان را تشریح می کند

    سیر تکاملی ماهی به بشر شاید بنظر عجیب برسد، اما نه فقط در فسیلها بلکه در بدن خود ما شواهدی وجود دارد که این نظریه را تقویت می کند.

    صورت شما بارزترین بخش وجودی شماست؛ به دنیای اطراف شما می گوید که چه احساسی دارید، که هستید و از کجا می آیید. گرچه هرگز دو نفر صورتی کاملا یکسان ندارند، همه چهره ها دارای خصایص مشترکی هستند: دو چشم، یک بینی، یک دهن و گودی بالای لب.

    موضوعات مرتبط

             تحلیل و گزارش

    شما هر روز این گودی پشت لب را در آینه می بینید و احتمالا هرگز به آن فکر نمی کنید. هیچ کارکرد مشخصی ندارد. حادثه ای در منشاء بشری و نشانه ای از پیشینه ماهی بودن ما و چهره نخستین ما.

    صورت شما در نخستین ماه های حیات در رحم از هنگامی که به اندازه یک برنج بودید، تا زمانیکه به اندازه یک کلیه رشد کردید شکل می گیرد.

    تصاویر ویدئویی از مراحل اولیه نمو جنین انسانی نشان می دهد که چگونه صورت انسان از چرخش و به هم رسیدن سه بخش اصلی شکل می گیرد.

    نحوه این روند تنها هنگامی معنا پیدا می کند که متوجه می شویم ما از نسل ماهی ها هستیم.

    جنین انسانی در مراحل ابتدایی بسیار شبیه جنین سایر پستانداران، پرندگان و دوزیستان است. همه اینها از ماهی تکامل یافته اند.

     اندام جنسی کوسه ها نظیر سایر ماهیان در سینه آنهاست

    چشمان ما در کنار سر ما پدیدار می شود، اما بعد به وسط جا به جا می شود. لب فوقانی و آرواره در گردن ظاهر می شود. سوراخ های بینی و بخش میانی لب های شما از بالای سر به پایین می آید.

    همه این بافتها و ماهیچه ها بدون هیچ شکاف و نقصی به هم می رسد و پیوند می خورد. اما این همه تحول و جابه جایی فقط یک رد و اثر از خود به جای می گذارد: گودی پشت لب بالا.

    در طول این روند، کلیه این ذرات از بخشهای مختلف به هم می رسد و با دقت بالایی پیوند می خورد تا صورت انسانی را شکل دهد.

    این سه بخش باید در زمان مشخصی رشد کند و به هم برسد تا این پیوند بطور صحیح انجام شود. اگر حتی یکساعت تاخیر و یا تسریع صورت گیرد، نوزاد ممکن است لبی شکاف دار و چهره ای غیرمعمول داشته باشد.

    آناتومی انسانی ویژگی های عجیب دیگری نیز دارد که تنها با این نظریه قابل توضیح است که ما از نسل ماهی ها هستیم. برای مثال، اگر کوسه ای را بشکافید غدد جنسی آن را در بالای سینه و پشت کبد کشف خواهید کرد.

    غدد جنسی ما هم نظیر کوسه ها نخست در بالا و نزدیک کبد ظاهر می شود. اما بر خلاف کوسه ها به تدریج به پایین می رود.

    این غدد در زنان تبدیل به تخمدان و در نزدیکی رحم مستقر می شود.

    آنها در مردان تبدیل به بیضه می شود، اما برای پایین رفتن و ورود به کیسه بیضه باید مسیر طولانی و دشواتری را به سمت جنوب طی کند.

    در طی این سفر، دیواره شکم جنین مذکر ضعیف می شود و به همین دلیل احتمال دچار شدن مردان به فتق در ناحیه کشاله ران بیشتر از زنان است.

    فتق کشاله ران بصورت توده و یک برآمدگی ظاهر می شود و ممکن است دردناک باشد. این توده معمولا هنگامیکه شما دراز می کشید ناپدید می شود.

    این برآمدگی در واقع بخش هایی از شکم شماست که از دیواره ضعیف ماهیچه ای عبور می کند و بیضه های شما در هنگام حرکت خود به سمت پایین بر جای گذاشته است.

    فتق کشاله ران معمولا باید تحت جراحی قرار گیرد. اگر شما بدشانس و دچار آن هستید، ماهی را مقصر بدانید.


    چارلز آزبورن آمریکایی افتخار آن را دارد که با 68 سال سکسکه، از 1922 تا 1990، رکوردی جهانی برای خود ثبت کرده است. اما بنظر می رسد مقصر این هم ماهیانی هستند که اجداد ما بودند.

    عامل سکسکه گرفتگی دیافراگم، عضله بزرگی در سینه است که با بلع غیراختیاری دنبال می شود. ریشه هر دوی اینها در آب است.

    در ماهی ها پیامهای اعصابی که تنفس را کنترل می کند با سفری کوتاه از ساقه مغز به دستگاه تنفسی زیر گلو می رود. در انسانها این وضعیت کمی پیچیده تر است.

    برای تنفس، ساقه مغز ما باید پیامی نه فقط به گلو، بلکه به سینه و دیافراگم بفرستد. این هماهنگی پیچیده به این معناست که اعصاب ممکن است گرفتگی عضلانی ایجاد کند که این خود به سکسکه منجر می شود.

    وقتی سکسکه شروع شد، یک موتور ساده ای که بنظر می آید ما از یکی از اجداد دوزیست خود به ارث برده ایم آن را ادامه می دهد.

    برای قورباغه ها، این عصب کنترل کننده، کارکرد مفیدی دارد. اجازه می دهد دریچه شش هنگام تنفس باز بماند، اما هنگام خوردن آب بسته شود.

    اما برای بشر و سایر پستاندارانی که سکسکه می کنند، این هیچ کارکردی ندارد و فقط نشانه دیگری است که ما با دوزیستان اجداد مشترکی داریم.


    ضميمه شماره 3 :

    سمنگان يكي از ولايات كهن و باستاني كشور عزيز ما أفغانستان بوده مركز آن شهر شاداب وسر سبز ايبك ميباشد


    سمنگان يكي از ولايات كهن و باستاني كشور عزيز ما أفغانستان بوده مركز آن شهر شاداب وسر سبز ايبك ميباشد . كه ارتفاع آن از سطح بحر بيش از هزار متر است . اين منطقه خيلي ها حاصلخيز بوده ، حبوبات و ميوه هاي فراوان دارد . آب و هواي ايبك شهرت زياد داشته چنانچه گفته اند : آب ايبك ، نان ايبك ، خواب ايبك . سمنگان در امتداد شاهراه كابل – حيرتان بين بغلان وبلخ در يك منطقه مهم كشور عزيز ما واقع شده كه در اثر كشف شواهد و آثار تاريخي اهميت خاصي پيدا كرده است چناچه در پايه حفريات و تحقيقات دكتر كارنتون مؤرخ و باستان شناس أمريكائي در غار قره كمر كه در كوه هاي مجاور ايبك واقع شده ، در حوالي 30-50 هزار سال قبل از ميلاد شيكاري هاي همين منطقه سپري مينموده اند و به حيث يكي از كانون هاي زندگاني مردمان عصر حجر در أفغانستان شناخته شده و آثاري از قبيل سنگهاي چقماقي، استخوان حيوانات و خاكستر ذغال بدست آمده است و كشف آتشگاه سرخ كوتل و آثار بدست آمده از آن مجاورت شرقي سمنگان ، روشني جديدي به سمنگان عصر كوشاني ها در قرن أوليه مسيحي به تمام اين مناطق مي أندازد .


    رباطك منطقه ديگري از سمنگان كه در عصر كوشاني ها آباده بوده ، آثار مسكوكات بدست آمده از رباطك شاهد اين مدعاست همين قسم در داخل درهء معروف به زندان سموج هائي مشاهده ميشود كه نشان دهنده آباداني زياد بوده است .


    نقطه ديگري بنام هزار سُم كه اهميت خاص تاريخي زياد دارد به عقيده ايطاليائي ها راه تجارت بوده و به دو طرف هندوكش كاروانها رفت و آمد مي كرده و تنگي تاشقرغان داراي دروازه ئي بوده و راه عمومي از تنگي ايبك و دره زندان گذشته به استقامت باميان و كابل كاروانها حركت ميكردند و أيبك داراي كاروانسرا هائي نيز بوده كه به مرور زمان از بين رفته است. از آنچه گفته شد سمنگان از دوره هاي قديم حجر به اين طرف در ادوار قبل از تاريخ و در دوره هاي إسلامي هميشه مراكز زندگاني بوده ، پس معلوم ميشود كه از نظر تاريخي و جغرافيائي موقعيت مهمي داشته و دارد .


    همچنان چيز مهمي كه از نظر تاريخي باعث شهرت سمنگان شده ستوپه ئي است بزرگ ، از يك پارچه سنگ كه در مجاورت خود معادلي هم داشته و در داخل بدنه كوه بچه يا تپه حفر شده كه در عرف بنام تخت رستم ياد ميشود حال آنكه يكي از معابد بسيار مهم باختر قديم در همين ايبك ميباشد و يكي از عجايب معماري عصر بودائي أفغانستان قديم است حفريه نامبرده بزرگ و مجلل با دهليز ها واتاق ها و ملحقات ديگر به مراتب از ستوپه سنگي عجيب تر است كه يقيناً تعداد زيادي زوار از كشور هاي مختلف در اينجا مي آمده و خانه هاي كنده شده كه در حدود العالم ذكر يافته ، عبارت از همين اتاق ها و حجره هاي معبد است و به تعبير ديگر آنها را بتخانه خوانده اند كه به معناي لغوي همان بودا را گويند و خانه بودا در حقيقت همان اتاقها وحجره هائي است كه در كدام آن يك يا چندين مجسمهء بودا همراه با نقاشي و هيكل تراشي ، تراش يا ساخته شده اند كه خود نشان دهندهء هنر مجسمه سازي و هيكل تراشي آن عصر ميباشد.

    سمنگان بزرگترين أدباء ، فضلاء و شعراء را در دامان خود پرورده است . پسته و بادام سمنگان معروف بوده و در كوه هاي آن زيره ، هنگ و ديگر گياهان داروئي به كثرت يافت ميشود . ذغال سنگ درهء صوف ولايت سمنگان از نظر نوعيت بهترين و عاليترين كيفيت را دارا ميباشد و از نگاه زراعت گندم بنام گُدام أفغانستان مشهور است . در حدود العالم من المشرق الى المغرب ، معجم البلدان ياقوت الحموي ، شاهنامه شهكار بزرگ فردوسي طوسي وديگر مآخذ معتبر از سمنگان به مراتب نامبرده شده است داستان رستم با تهمينه دختر شاه سمنگان و نبرد رستم با سهراب از تراژدي ترين داستانهاي شاهنامه به همگان معروف است . اين بود مختصر معلومات درباره سمنگان .


    رادیو صدای حقیقت






















nice to meet u

i need u all

things to keep

hello world! i wish you all keep these things and make the destiny of the world the best

i am trying to keep these things i am feeling it will make me successful


things to keep


Get every new post delivered to your Inbox.